Hij nam ontslag, vertrok naar Nederlands-Indië en vond op Java iets waar wetenschappers al lang naar zochten: sporen van een mensachtige vóór de mens. Diederik vertelt over Eugène Dubois in deze video:
Het Verenigd Koninkrijk had Charles Darwin, maar Nederland had Eugène Dubois. De man uit Zuid-Limburg was een groot bewonderaar van Darwin en raakte overtuigd van diens idee dat mensen afstammen van gemeenschappelijke voorouders met apen. Maar Dubois wilde meer dan alleen geloven in dat idee. Hij wilde het bewijs vinden.
Daarvoor nam hij in 1887 een opmerkelijk besluit. Hij stopte als docent aan de Universiteit van Amsterdam en schreef zich in bij het koloniale leger. Niet omdat hij zo graag soldaat wilde worden, maar omdat hij op die manier als arts naar Nederlands-Indië kon vertrekken. Zijn vrouw en pasgeboren kind gingen mee. In zijn vrije tijd ging Dubois daar op fossielenjacht.
Naar de tropen
Dubois redeneerde dat de mens uit de tropen moest komen. Daar leefden immers de meeste apen. Dus als er ergens fossielen te vinden waren die iets konden vertellen over de oorsprong van de mens, dan moest dat volgens hem daar zijn.
En op Java, bij het dorpje Soeniel, vond hij uiteindelijk waar hij naar zocht: een schedeldakje. Het fossiel had een grotere schedelinhoud dan een aapachtige, maar bezat ook een duidelijke wenkbrauwboog en andere kenmerken die wel mensachtig waren, maar niet helemaal menselijk. Het was precies het soort vondst dat paste bij het idee van een ‘missing link’.
Later vond Dubois ook een dijbeen. Dat wees erop dat deze mensachtige rechtop moest hebben gelopen. Samen vormden de vondsten een belangrijk bewijs voor het bestaan van een mensachtige vóór de mens: Homo erectus.
Een belangrijke Nederlander die bijna niemand kent
Dubois liet al snel gipsen afdrukken maken van zijn vondst, zodat Nederlandse wetenschappers konden meekijken. Daarmee leverde hij een van de eerste bewijzen voor het idee dat mensen afstammen van gemeenschappelijke voorouders.
Toch is Dubois in Nederland bij het grote publiek opvallend onbekend gebleven. En zijn latere loopbaan verliep niet zonder frustratie. Vanaf 1900 ging het bergafwaarts. Een Duitse onderzoeker, Schwalbe, deed onderzoek naar zijn fossielen en schreef daarover zonder Dubois te noemen. Dubois was daar zo boos over dat hij besloot geen wetenschappers meer toegang te geven tot zijn fossielen.
Langzaam raakte hij daardoor verder verwijderd van de wetenschappelijke wereld. Maar zijn belang staat overeind. Eugène Dubois was een Nederlander die, geïnspireerd door Darwin, zelf op zoek ging naar bewijs. En dat bewijs vond hij.
