De Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop is succesvol gelanceerd met een Falcon Heavy-raket en begint nu aan zijn drie maanden durende reis naar het L2-punt. Het observatorium gaat met zijn groothoekcamera het heelal in kaart brengen en op zoek naar donkere energie, donkere materie en exoplaneten.
NASA heeft de langverwachte Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop succesvol gelanceerd. Op 30 augustus 2026 om 13.26 uur Nederlandse tijd steeg het observatorium op vanaf het Kennedy Space Center in Florida, aan boord van een SpaceX Falcon Heavy-raket. De lancering verliep voorspoedig: zeven minuten na de ‘lift-off’ ontving het grondteam al telemetriegegevens en een kleine dertig minuten later scheidde de telescoop zich van de draagraket.
Een reis van drie maanden naar zijn definitieve thuisbasis
De Roman-telescoop is nu onderweg naar het tweede Lagrangepunt (L2), een stabiele positie in de ruimte op ongeveer 1,5 miljoen kilometer van de aarde; specifieker: achter de Aarde, vanaf de Zon bezien. Daar zal het observatorium zich op ongeveer dezelfde plek bevinden als de James Webb-ruimtetelescoop. De reis duurt ongeveer drie maanden, waarin wetenschappers de tijd nemen om de instrumenten te kalibreren en uitgebreide tests uit te voeren. De eerste wetenschappelijke beelden worden pas begin 2027 verwacht.
Duizend keer sneller dan Hubble
Wat de Roman-telescoop bijzonder maakt, is zijn enorme gezichtsveld. Waar Hubble door een relatief klein ‘sleutelgat’ naar de kosmos kijkt, heeft Roman een groothoekcamera die honderd keer meer hemel in één opname kan vastleggen. De telescoop beschikt over een 300-megapixel-infraroodcamera waarmee hij het heelal tot wel duizend keer sneller kan observeren dan zijn bejaarde voorganger. Wetenschapper Julie McEnery, hoofdwetenschapper van de missie, gaf na de lancering aan zich te bevinden op “de rand van een afgrond, klaar om een stap het onbekende in te zetten”.
Op jacht naar de donkere kant van het heelal
Het belangrijkste doel van de missie is het onderzoeken van donkere energie en donkere materie, twee kosmische fenomenen die samen naar schatting 95 procent van het heelal uitmaken maar waar nog maar weinig over bekend is. De telescoop moet de meest uitgebreide 3D-kaart van het heelal ooit maken door meer dan twee miljard sterrenstelsels in kaart te brengen. Daarnaast gaat Roman op zoek naar exoplaneten; NASA verwacht dat het observatorium tussen de 100.000 en 200.000 nieuwe planeten buiten ons zonnestelsel zal ontdekken. Dat zou een flinke uitbreiding betekenen ten opzichte van de circa 6.000 exoplaneten die nu bekend zijn.
Leestip: NASA’s nieuwe planetenjager moet tot wel 100.000 planeten gaan ontdekken
Een bijzondere voorgeschiedenis
Het observatorium heeft een opmerkelijke achtergrond. De telescoop was oorspronkelijk ontworpen voor een spionagesatellietprogramma van het Amerikaanse National Reconnaissance Office, maar dat programma werd geannuleerd. In 2012 schonk de inlichtingendienst de hardware aan NASA, die er vervolgens een kosmisch observatorium van maakte. De totale kosten van de missie bedragen circa 4 miljard dollar. Het toestel is vernoemd naar Nancy Grace Roman, de eerste vrouw met een hoge functie bij NASA en de drijvende kracht achter de Hubble-ruimtetelescoop – vandaar dat ze ook wel de ‘moeder van Hubble’ wordt genoemd.
Een veelbelovend begin
Het feit dat de lancering negen maanden eerder plaatsvindt dan oorspronkelijk gepland, is een opmerkelijke prestatie. Tijdens de persconferentie na de lancering zei NASA-directeur Jared Isaacman dat hij er geen twijfel over heeft dat Roman een begrip zal worden, net als Hubble en James Webb. De komende maanden zal het team zich richten op het in gebruik nemen van het observatorium. Roman stuurt dagelijks 1,4 terabyte aan gegevens naar de aarde; meer dan welke andere astrofysica missie van NASA ooit. Met die datahoeveelheid zal de telescoop ongetwijfeld een schat aan nieuwe inzichten opleveren over de structuur en geschiedenis van ons universum.
Leestip: Aftellen voor de nieuwe planeetjager: dit moet je weten voor de lancering van de Roman of lees onze dossiers: Nancy Grace Roman of over de mooiste ruimtefoto’s gemaakt met orbitale telescopen.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
