Ongerepte tropische wouden: mensen komen er weinig en doen er nog minder. En toch neemt het aantal tropische vogels er rap af. Onderzoekers stonden voor een raadsel. Maar daar lijkt nu verandering in te komen.
In het blad Nature Ecology & Evolution schrijven onderzoekers van het Potsdam-Institut für Klimafolgenforschung en de University of Queensland namelijk dat ze ontdekt hebben dat tropische vogels en masse verdwijnen door extreme hitte. Zo blijkt klimaatverandering er sinds 1980 eigenhandig voor te hebben gezorgd dat vogelpopulaties in de tropen met ongeveer een derde zijn afgenomen. En voor sommige tropische vogelsoorten geldt zelfs dat hun populatie in diezelfde periode is gehalveerd. “Het is een stuitende afname,” vindt onderzoeker Maximilian Kotz.
Onderscheid maken
Het is tot op heden lastig gebleken om de impact die klimaatverandering op de biodiversiteit heeft, te onderscheiden van de impact van andere menselijke activiteiten, zoals bijvoorbeeld ontbossing. Maar in het nieuwe onderzoek is het Kotz en collega’s wel gelukt om daar onderscheid tussen te maken. En in hun studie onthullen ze dan ook het effect dat klimaatverandering an sich op vogelpopulaties heeft.
Extreme hitte
De bevindingen laten weinig aan de verbeelding over. Zo blijkt klimaatverandering er in vrijwel alle bestudeerde regio’s voor te zorgen dat vogelpopulaties krimpen. Maar de grootste krimp zien de onderzoekers in de tropen. Het is te voornamelijk te herleiden naar stijgende temperaturen. Zo worden tropische vogels vandaag de dag tien keer vaker aan extreme hitte blootgesteld dan hun voorouders 40 jaar geleden. “Vogels zijn met name heel gevoelig voor uitdroging en hittestress,” legt Kotz uit. “Extreme hitte leidt tot oversterfte, verminderde vruchtbaarheid, veranderingen in broedgedrag en kleinere overlevingskansen voor nageslacht.”
Het gebeurt nu
En dat is dus geen toekomstmuziek; het is echt volop gaande. Vandaag de dag zijn tropische vogelpopulaties gemiddeld al een derde kleiner dan ze in een wereld zonder klimaatverandering zouden zijn geweest. En sommige populaties zijn door toedoen van klimaatverandering zelfs gehalveerd. “Stijgende temperaturen drijven soorten echt uit de gebieden waar ze zich van nature aan hebben aangepast – en dat in een zeer korte tijd,” aldus Kotz.
Mysterieuze afname verklaard?
Dat de impact van klimaatverandering groot is, blijkt ook wel uit het feit dat de toenemende extreme hitte in tropische gebieden op lagere breedtegraden reeds een grotere impact heeft op vogelpopulaties dan ontbossing en vernietiging van hun leefgebied. Het wijst er voorzichtig op dat klimaatverandering op zichzelf al een enorme bedreiging voor tropische vogels vormt. En dat is interessant, want recent zijn enkele studies verschenen waaruit bleek dat het aantal tropische vogels ook in ongerepte delen van het regenwoud flink is afgenomen. Onderzoekers konden dat lastig verklaren, omdat mensen deze regenwouden niet direct lijken te verstoren. Het nieuwe onderzoek hint er nu voorzichtig op dat we deze regenwouden – ondanks dat we er misschien zelden komen of ook maar enige schade aanrichten – indirect toch substantieel beïnvloeden, en wel door broeikasgassen uit te stoten en zo het klimaat te veranderen.
Natuurbehoud
Met dat alles in het achterhoofd, heeft het onderzoek belangrijk implicaties voor onze pogingen om soorten voor ondergang te behoeden, merkt onderzoeker Tatsuya Amano op. “Wat betreft natuurbehoud vertelt dit onderzoek ons dat we, naast het beschermen van gebieden en stoppen van ontbossing ook dringend strategieën moeten ontwikkelen die gericht zijn op soorten die kwetsbaarder zijn voor extreme hitte.” Het zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat natuurbeheerders plannen gaan maken om vogelpopulaties die slecht tegen de hitte kunnen, te verplaatsen naar andere gebieden. Een echte oplossing is dat overigens natuurlijk niet, zo benadrukt Kotz. “Uiteindelijk is onze uitstoot de kern van het probleem. We moeten die zo snel mogelijk verlagen.”
De waargenomen afname is zorgwekkend en kan weleens verstrekkende gevolgen hebben, niet alleen voor de vogelsoorten zelf, maar ook voor de ecosystemen waar zij deel van uitmaken. “Ze (vogels, red.) zijn een cruciaal onderdeel van veel ecosystemen,” aldus Kotz. “En daarom is het heel verontrustend om te zien dat ze door klimaatverandering op zo’n aanzienlijke manier achteruitgaan. Het laat ook sterk zien dat zelfs in leefgebieden die niet (direct, red.) door mensen worden verstoord, de menselijke invloed op temperatuur en klimaat toch grote gevolgen kan hebben.”
