Uit een nieuw onderzoek blijkt dat miljoenpoten miljoenen jaren ouder zijn dan eerder werd gedacht.
Lang voordat de dinosaurussen verschenen, en zelfs ruim voordat gewervelde dieren het land op gingen, kropen miljoenpoten al door de eerste ecosystemen op aarde. Ze aten dood organisch materiaal en hielpen zo voedingsstoffen terug te brengen in de bodem. Toch was hun eigen familiegeschiedenis nog niet compleet: twee zeldzame groepen bleven lange tijd een raadsel.
Een internationaal team onder leiding van Virginia Tech heeft dat raadsel nu opgelost. De onderzoekers maakten voor het eerst een volledige evolutionaire stamboom van alle nog levende grote groepen miljoenpoten. Hun studie is verschenen in Current Biology. De belangrijkste conclusie: miljoenpoten ontstonden waarschijnlijk bijna 460 miljoen jaar geleden. Dat is ongeveer 35 miljoen jaar eerder dan de oudste bekende fossielen van miljoenpoten konden aangeven.
Volgens onderzoeksleider Paul Marek laat dat zien hoe vroeg deze dieren erbij waren. “Miljoenpoten gingen 80 miljoen jaar eerder het land op dan gewervelde dieren”, zegt hij. “Ze maakten de weg vrij voor het latere leven dat op land zou verschijnen, zoals mensen en andere gewervelde dieren.”
Eindelijk gevonden
Vooral twee zeldzame groepen hielden onderzoekers al meer dan een eeuw bezig: Siphoniulida en Siphonocryptida. Wetenschappers wisten dat ze bestonden, maar hadden niet genoeg DNA om hun plek in de stamboom te bepalen. Dat maakte het lastig om te zeggen hoe ze verwant waren aan andere miljoenpoten.
De zoektocht naar deze soorten was niet eenvoudig. De onderzoekers reisden naar Los Tuxtlas in Mexico en naar de Canarische Eilanden. Daar vonden ze na lang zoeken de volwassen exemplaren die ze zochten. Onderzoeker Luisa Vasquez-Valverde beschrijft hoe lastig het veldwerk was. “Het kostte tien mensen meer dan een week om één volwassen dier te vinden”, zegt ze. “In het veld leek het op een klein wit wormpje van ongeveer een centimeter lang. We wisten pas zeker dat het een miljoenpoot was toen we het onder de microscoop bekeken.”
Leestip: Nieuw ontdekte miljoenpoten lijken zo uit een Star Wars-film te zijn gelopen
Naderhand onderzochten de wetenschappers het DNA van de dieren. Daarbij vergeleken ze de honderden genen van de miljoenpoten met die van 82 andere soorten. Daarnaast gebruikten ze ook de gegevens van 29 fossielen. Op die manier konden ze uiteindelijk bepalen waar de zeldzame groepen in de stamboom passen en wanneer verschillende lijnen zijn ontstaan. Daarmee is de stamboom van de nog levende miljoenpoten voor het eerst compleet.
De uitkomst zegt niet alleen iets over miljoenpoten zelf. Ze helpt ook om beter te begrijpen hoe het leven op land begon. Marek zegt: “Toen het leven op aarde net begon was er niet veel te vinden op het land: geen gewervelde dieren, geen bomen, geen bladeren en geen planten met zaden. De miljoenpoten die toen toch al rondkropen leefden vooral van rottende mossen en ander organisch materiaal dat op het aardoppervlak te vinden was.” Daarmee waren ze belangrijk voor het onderhouden van de eerste ecosystemen.
Chemicaliën
De studie laat ook zien wanneer miljoenpoten zichzelf voor het eerst begonnen te verdedigen met behulp van chemicaliën. Veel soorten kunnen stoffen maken waarmee ze vijanden afschrikken. Volgens de analyse ontstond die verdediging ongeveer 261 miljoen jaar geleden. “Ze waren de eersten die zichzelf op die manier verdedigden”, zegt Marek. “Wat dat betreft zijn het kleine chemische bommetjes.”
Volgens de onderzoekers zijn ze echter nog lang niet klaar. Er zijn nu meer dan 14.000 miljoenpootsoorten beschreven. Vasquez-Valverde laat echter weten: “waarschijnlijk zijn er nog tienduizenden miljoenpootsoorten die nog niet ontdekt zijn. Dat maakt ze ook zo boeiend: ik vraag me telkens weer af hoeveel meer soorten we nog zullen vinden.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hij is blind, doorzichtig en heeft 486 poten: er kruipt een nieuw soort miljoenpoot door de straten van LA en Voor het eerst een miljoenpoot met meer dan 1000 poten ontdekt . Of lees dit artikel: Wetenschappers weten eindelijk hoe seks bij miljoenpoten werkt .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
