De oceaan is een van onze beste vrienden in de strijd tegen de klimaatverandering. Maar die vriendschap staat onder druk en dat ligt aan ons. Wetenschappers waarschuwen namelijk dat de enorme hoeveelheid microplastics die we in zee dumpen het vermogen van de oceaan om CO2 op te nemen zou kunnen verstoren.
Zo’n 25 tot 30 procent van alle CO2 die wij mensen uitstoten, wordt door de zee opgenomen. Dat wordt onder meer gedaan door fytoplankton. Deze microscopisch kleine plantjes drijven aan het wateroppervlak en doen precies wat planten op het land ook doen: ze halen CO2 uit de lucht en zetten het om in zuurstof. Sterker nog: ze zijn verantwoordelijk voor zo’n 50 procent van alle zuurstofproductie, meer dan alle bossen op aarde samen.
Wanneer deze organismen sterven, zinken ze naar de bodem van de oceaan. De koolstof die ze hebben opgeslagen, wordt zo opgesloten in de diepte. Dit proces noemen wetenschappers de ‘biologische koolstofpomp’ en het is cruciaal om de balans van het klimaat op aarde te behouden.
Plastic verstopt de motor
Hier komt het probleem: onze oceanen stromen vol met plastic. Volgens de auteurs van deze studie belandt er jaarlijks 4,8 tot 12,7 miljoen ton plastic afval in zee. Een groot deel daarvan breekt af tot microplastics. Dat zijn deeltjes kleiner dan 5 millimeter. Die kleine stukjes plastic gooien roet in het eten van die biologische koolstofpomp.
Dat werkt op verschillende manieren tegelijk. Ten eerste: microplastics drijven massaal aan het wateroppervlak en kunnen zo zonlicht dat fytoplankton nodig heeft blokkeren. Minder licht betekent minder CO2 dat wordt omgezet.
Ten tweede: zoöplankton, de kleine diertjes die van fytoplankton leven, verwarren de plastic deeltjes met voedsel en eten ze op. Daardoor eten ze minder fytoplankton en dat kan leiden tot algenbloei. Dat heeft op zijn beurt weer allerlei vervelende gevolgen voor de zuurstofniveaus in de zeven zeeën, al is nog onduidelijk hoe groot dat effect werkelijk is.
Ten derde: zodra een stukje plastic in het water terechtkomt, vormt zich er een laagje micro-organismen omheen. Wetenschappers noemen dit de ‘plastisphere’, letterlijk de wereld van het plastic. Hierop leven bacteriën, virussen en algen. Sommige van de micro-organismen die hierop gedijen, produceren broeikasgassen zoals CO2 en methaan. Bovendien kan de plastisphere dienen als taxi voor ziekteverwekkers en antibioticaresistente bacteriën, die zo door de oceaan kunnen reizen.
Verzuring van de oceaan
En dan is er nog het effect op de zuurgraad van de oceaan. Wanneer plastic afbreekt, komen er chemische stoffen vrij die de pH-waarde van zeewater kunnen verlagen. Dit proces maakt het leven letterlijk zuur voor schelpdieren, koraal en andere zeedieren die kalk nodig hebben voor hun skelet of schelp.
Donkere plastic deeltjes absorberen warmte
Er speelt volgens de onderzoekers mogelijk nog een ander effect mee, al is dit minder goed onderzocht. Donkergekleurde microplastics aan het wateroppervlak kunnen zonlicht absorberen in plaats van weerkaatsen. Dat zou kunnen bijdragen aan de lokale opwarming van het water. In laboratoriumproeven met strandzand bleek de temperatuur inderdaad licht te stijgen naarmate er meer microplastics in zaten. Voor open zeeën is zo’n effect nog niet aangetoond.
Wat we nog niet weten
Dit klinkt allemaal best verontrustend, maar eigenlijk weten we nog niet veel met zekerheid. Dit onderzoeksveld staat namelijk nog in de kinderschoenen. De onderzoekers erkennen zelf dat er nog grote kennishiaten bestaan. Zo is er geen bewezen rechtstreeks verband tussen microplastics en een meetbare stijging van de oceaantemperatuur. De meeste effecten zijn enkel aangetoond in laboratoriumomstandigheden of via modellen. Ook de precieze bijdrage van microplastics aan de totale uitstoot van broeikasgassen is nog onduidelijk.
Dit onderzoek is dan ook een overzichtsstudie die bestaande literatuur samenvat. Er zijn geen nieuwe experimenten uitgevoerd. Dat maakt het lastig om harde conclusies te trekken over hoe groot het probleem precies is.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Schadelijke effecten van microplastics op bodemleven bevestigd door nieuw onderzoek en We ademen dagelijks tot 68.000 microplastics in: 100 keer meer dan eerdere schattingen. Of lees dit artikel: Stormen maken Zuidelijke Oceaan krachtiger bondgenoot tegen opwarming.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
