Varkens horen op veel eilanden in Indonesië en de Stille Oceaan bij het dagelijks leven. Maar hoe kwamen ze daar terecht?
Al in de 19e eeuw beschreef de bioloog Alfred Russell Wallace een soort van ‘natuurlijke grens’, ook wel de ‘Wallace Line’ genoemd. Aan de westkant van die lijn vind je vooral diersoorten die typisch zijn voor Azië, zoals apen en luipaarden. Aan de oostkant zie je juist meer diersoorten die passen bij Australië, zoals buideldieren.
Wallace ontdekte dat veel diersoorten die grens in de praktijk maar heel zelden oversteken. Echter is er een diersoort die een opvallende uitzondering vormt op die regel: varkens. Ze komen niet alleen voor aan beide kanten van de Wallace Line, maar ook op verre eilanden zoals Vanuatu en afgelegen delen van Polynesië. Dat roept al langer een grote vraag op: hoe zijn ze daar ooit gekomen? Het antwoord is inmiddels te vinden in Science.
Terug in de tijd
Om de vraag te beantwoorden analyseerde het team het DNA van meer dan 700 varkens, van zowel levende dieren als van archeologische vondsten. Door dat DNA volledig uit te pluizen konden ze stap voor stap terugrekenen waar die varkens oorspronkelijk vandaan kwamen, waarheen ze zijn verscheept en hoe verschillende varkensgroepen zich met elkaar mengden.
De resultaten laten zien dat mensen meerdere keren varkens hebben verplaatst en dat dat gebeurde in verschillende perioden en door verschillende culturen. Een van de oudste aanwijzingen wijst naar Sulawesi, Indonesië. Daar leefden 50.000 jaar geleden mensen die bekendstaan om zeer vroege grotschilderingen, waaronder een grotschildering van een varken.
Volgens de onderzoekers hebben zij mogelijk ook wrattenzwijnen meegenomen naar eilanden verderop, zoals Timor. Waarschijnlijk niet als huisdier, maar voor de toekomstige jacht: als je weet dat je later terugkomt is het handig om alvast prooidieren rond te laten lopen.
Van eiland naar eiland
De grootste versnelling in de verspreiding van varkens kwam pas veel later, ongeveer 4.000 jaar geleden. Toen trokken vroege landbouwgemeenschappen van eiland naar eiland en namen ze, onder andere, varkens mee. Die reis begon volgens de onderzoekers in Taiwan. Daarna gingen ze via de Filipijnen naar Noord-Indonesië om vervolgens verder te trekken naar Papoea-Nieuw-Guinea.
Vanuit daar trokken de gemeenschappen uiteindelijk naar verschillende eilanden, waaronder Vanuatu. Sommige varkens zijn op die manier uiteindelijk zelfs in afgelegen delen van Polynesië beland. Eenmaal aangekomen op een locatie ontsnapten sommige dieren, waarna ze verwilderden en zich begonnen te verspreiden.
De onderzoekers konden zien dat varkenspopulaties op sommige eilanden veel verschillende voorouders hadden. Op de Komodo eilanden bijvoorbeeld: daar blijken verwilderde varkens zich te hebben gekruist met de wrattenzwijnen die eerder vanuit Sulawesi waren meegenomen. Die hybride varkenssoorten spelen nu een belangrijke rol in het ecosysteem: ze zijn een belangrijke voedselbron voor de bedreigde komodovaranen. Het onderzoek laat dus niet alleen oude migratiepatronen zien, maar ook hoe die eeuwen later nog doorwerken in de natuur.
Lastige vragen
Hoogleraar Laurent Frantz heeft meegewerkt aan het onderzoek. Hij zegt: “Het is heel bijzonder dat we met oud DNA van varkens kunnen onthullen waar mensen in deze regio heen zijn gereisd en hoe ze dat hebben gedaan.” Tegelijkertijd roept het onderzoek volgens Frantz ook lastige vragen op. Frantz: “als een diersoort tienduizenden jaren geleden door de mens is geïntroduceerd en ondertussen geïntegreerd is geraakt in het ecosysteem, zien we die soorten dan ineens wel als ‘inheems’?”
De studie raakt daarmee aan een discussie die op veel plekken speelt: wat doe je met invasieve diersoorten die door mensen zijn verspreid? Op het ene eiland hebben varkens inmiddels zelfs een spirituele betekenis terwijl ze op het andere eiland vooral een plaag zijn die de natuur beschadigt. Op sommige eilanden zijn varkens al zo lang aanwezig dat ze inmiddels een belangrijke rol in het ecosysteem spelen.
De onderzoekers stellen dat goed natuurbeleid dan ook rekening moet houden met die werkelijkheid. Niet alleen met de vraag wat wel of niet inheems is, maar ook met wat er inmiddels is ontstaan.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Voor het eerst ooit is een varkenslever succesvol getransplanteerd naar een levende patiënt en Gelijkheid bestaat niet: zelfs bij extreem egalitaire stammen gaat het mis . Of lees dit artikel: Nieuwe kankerbehandeling vermomt tumoren als varkensweefsel om immuunaanval uit te lokken: 90 procent effectief .
