Wie elke dag AI gebruikt, heeft vaker symptomen van depressie en angst. Dat blijkt uit een studie van Harvard. Roy Perlis, de auteur van de studie, vertelt aan Scientias.nl wat dit betekent (en wat niet).
Sinds ChatGPT eind 2022 op het toneel verscheen, is het gebruik van generatieve AI explosief gegroeid. In Nederland bijvoorbeeld gebruiken meer dan 6 miljoen mensen de technologie al. Maar wat doet al dat chatten met een computer eigenlijk met ons welzijn?
Om daar meer zicht op te krijgen, ondervroeg het team van Perlis meer dan 20.000 Amerikaanse volwassenen uit alle 50 staten over hun AI-gebruik en hun mentale gezondheid.
30 procent meer kans op depressieve klachten
Perlis vat de belangrijkste bevinding van de studie samen: “De kans op minstens matige depressie, de drempel waarbij clinici mensen doorgaans doorverwijzen voor verdere evaluatie en behandeling, lag 30 procent hoger bij mensen die AI minstens dagelijks gebruikten.” De onderzoekers zagen vergelijkbare cijfers bij angst en prikkelbaarheid: ook die klachten kwamen vaker voor bij frequente AI-gebruikers.
Dit geldt wel niet voor elk type AI-gebruik. Wie de technologie vooral voor persoonlijke doeleinden gebruikte, dus niet om te werken of studeren, had de sterkste samenhang met depressieve klachten. Bij gebruik voor werk of school was die samenhang er niet.
De kip of het ei?
De klassieke vraag bij dit soort onderzoek: leidt AI-gebruik tot depressieve klachten, of voelen mensen die zich al slecht voelen zich juist meer aangetrokken tot AI? Perlis is daar eerlijk over. “Dat weten we niet. Alleen een gerandomiseerde studie kan dat met zekerheid vaststellen; mensen doorheen de tijd volgen zou ook helpen. Maar het is zeker mogelijk dat mensen met meer depressieve klachten AI vaker gebruiken.”
Het onderzoek is een momentopname, geen film. De onderzoekers kunnen daarom niet vaststellen wat oorzaak is en wat gevolg. Het is best mogelijk dat veel AI-gebruik leidt tot meer depressieve klachten. Maar het omgekeerde kan net zo goed waar zijn: mensen die al somber zijn, zoeken misschien vaker hun toevlucht tot een chatbot.
Vooral mensen van middelbare leeftijd kwetsbaar
De onderzoekers keken ook of bepaalde groepen sterker getroffen werden. Leeftijd bleek een belangrijke factor. Perlis: “De grootste effecten zagen we bij mensen tussen ongeveer 24 en 64 jaar.” Bij 45- tot 64-jarigen die dagelijks AI gebruiken, lag de kans op matige depressie zelfs 54 procent hoger dan bij leeftijdsgenoten die geen AI gebruiken. Bij jongvolwassenen (18-24 jaar) en ouderen (65+) was er daarentegen geen duidelijk verband tussen AI-gebruik en depressieve klachten.
Waarom bepaalde leeftijdsgroepen gevoeliger lijken, weten de onderzoekers nog niet. “Het is mogelijk dat deze groep AI op specifieke manieren of in bepaalde contexten gebruikt, maar dat weten we voorlopig nog niet”, zegt Perlis.
Uit het onderzoek blijkt ook dat AI-gebruik niet gelijk verdeeld is over de bevolking. Mannen gebruiken AI vaker dan vrouwen en jongere volwassenen gebruiken het vaker dan ouderen. Ook opleiding en inkomen spelen een rol: hoger opgeleiden en mensen met een hoger inkomen gebruiken AI beduidend vaker.
Vergelijkbaar met sociale media?
Een voor de hand liggende vraag: lijkt dit niet gewoon op wat we al weten over sociale media en mentale gezondheid? Van sociale media is immers al langer bekend dat er een verband is met negatieve gevoelens.
Perlis ziet mogelijke parallellen: “In deze studie gingen we ervan uit dat de mechanismen vergelijkbaar zouden kunnen zijn met die van sociale media. In het algemeen kan het vervangen van menselijke interacties door geautomatiseerde interacties voor sommige mensen een potentiële bron van schade zijn.”
De onderzoekers controleerden overigens voor sociale media-gebruik, maar vonden geen aanwijzingen dat dit de verklaring is voor het verband met depressie. Er was nauwelijks overlap tussen AI-gebruik en sociale media-gebruik.
Kritisch blijven
Ondanks de beperkingen van het onderzoek heeft Perlis een duidelijke boodschap voor het brede publiek: “AI is een transformerend hulpmiddel, maar het brengt ook risico’s met zich mee. Ik hoop dat mensen af en toe een stap terugzetten en kritisch kijken naar hun eigen AI-gebruik en hoe dat samenhangt met hun stemming, net zoals ze dat zouden moeten doen met sociale media.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Deze AI-app herkent een depressie eerder dan jijzelf en Nieuwe AI kan duizenden keren sneller nieuwe medicijnen ontdekken. Of lees dit artikel: De Maan lonkt: bemenste Artemis II-raket is lanceerklaar.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
