De overgang is meer dan slecht slapen en opvliegers. Het zorgt ook voor veranderingen in je hersenen. Onderzoekers van de University of Cambridge tonen aan dat vrouwen na de menopauze minder grijze stof hebben in cruciale hersengebieden en vaker kampen met angst en depressie.
De resultaten zijn gebaseerd op gegevens van bijna 125.000 vrouwen uit de Britse UK Biobank. Daarmee is dit een van de grootste studies ooit naar de invloed van de menopauze op de hersenen en de mentale gezondheid.
Angst, somberheid en slaapproblemen
De meeste vrouwen zijn tussen de 45 en 55 als ze in de menopauze komen. De gemiddelde leeftijd is 49,5 jaar. De overgang is het gevolg van dalende hormoonspiegels. Bekende klachten zijn opvliegers, stemmingswisselingen en slaapproblemen. Vrouwen na de menopauze slapen korter, hebben vaker last van slapeloosheid en voelen zich vermoeider. Eerder onderzoek suggereerde al dat ook cognitieve functies, zoals geheugen en aandacht, achteruitgaan in deze levensfase. Nu blijkt dat vrouwen ook meer last hebben van angsten en depressies. Na de menopauze bezoeken ze vaker de huisarts of psychiater met deze klachten. Ook gebruiken ze vaker antidepressiva.
Opvallend: vrouwen die hormoontherapie gebruiken, rapporteren zelfs meer angst- en depressieklachten dan vrouwen die geen hormonen slikken om hun dalende oestrogeen- en progesteronspiegels weer op peil te brengen. Maar volgens de onderzoekers is dat geen bewijs dat het bijslikken van hormonen deze klachten veroorzaakt. De verschillen waren namelijk al zichtbaar vóór de menopauze. Het lijkt erop dat artsen in sommige gevallen hormoontherapie voorschrijven in de verwachting dat bestaande klachten tijdens de overgang verergeren.
Reactiesnelheid onder druk
De menopauze laat ook zijn sporen na in het denkvermogen. Vrouwen na de menopauze die geen hormoontherapie gebruikten, reageerden trager in cognitieve tests dan vrouwen vóór de overgang. Bij vrouwen die wel hormonen slikten, was die vertraging minder uitgesproken. Geheugentests lieten echter geen duidelijke verschillen zien tussen de groepen.
Volgens de onderzoekers past dit in een breder beeld van veroudering. Naarmate we ouder worden, neemt onze reactiesnelheid af, bij mannen én vrouwen. Dr. Katharina Zühlsdorff van Cambridge legt uit: “Naarmate we ouder worden, worden onze reactietijden doorgaans trager. Dat is gewoon onderdeel van het natuurlijke verouderingsproces en het gebeurt zowel bij vrouwen als bij mannen. Stel je voor dat je een vraag krijgt bij een quiz: als jongere zou je veel sneller op het antwoord komen dan als je ouder bent. De menopauze lijkt dit proces te versnellen, maar hormoonvervangende therapie lijkt het juist af te remmen en het verouderingsproces enigszins te vertragen.”
Minder grijze stof in belangrijke hersengebieden
Misschien wel het meest intrigerend zijn de hersenscans. Bij ongeveer 11.000 deelnemers werden MRI-scans gedaan. Daaruit blijkt dat vrouwen na de menopauze minder grijze stof hebben in onder meer de hippocampus (belangrijk voor geheugen), de entorhinale cortex (een schakel tussen geheugen en andere hersengebieden) en de anterieure cingulate cortex (betrokken bij emoties, besluitvorming en aandacht).
Dat is zorgwekkend, omdat juist deze gebieden ook gevoelig zijn voor bijvoorbeeld dementie. De menopauze kan de hersenen van vrouwen op latere leeftijd kwetsbaarder maken, wat mogelijk bijdraagt aan het feit dat dementie bijna twee keer zo vaak voorkomt bij vrouwen als bij mannen.
Meer aandacht voor mentale gezondheid
De onderzoekers benadrukken dat de overgang een vaak onderschatte levensfase is. Een gezonde leefstijl – voldoende bewegen, actief blijven en gezond eten – kan helpen om sommige effecten te verminderen. Maar minstens zo belangrijk is aandacht voor de mentale kant. “We moeten allemaal meer aandacht besteden aan niet alleen de fysieke, maar ook de mentale gezondheid van vrouwen tijdens de menopauze en herkennen wanneer ze het moeilijk hebben. Er zou geen schaamte moeten zijn om anderen te laten weten wat je doormaakt en om hulp te vragen”, aldus onderzoeker dr. Christelle Langley van Cambridge.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Het uitstellen van de menopauze: het kan, maar willen we het ook? en Vrouw heeft menopauze te danken aan…de man. Of lees dit artikel: Het nut van de menopauze: oudere dame heeft wijsheid in pacht.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
