Voedselgewassen worden calorierijker, minder voedzaam en mogelijk ook giftiger door de toename van CO2 in de atmosfeer. Zonder ingrijpen kan dit leiden tot ondervoeding, zelfs bij bevolkingsgroepen die nu voldoende te eten hebben.
Wie vandaag de dag een gezonde maaltijd van bijvoorbeeld aardappels en bonen eet, krijgt in de toekomst bij hetzelfde gerecht mogelijk niet genoeg belangrijke voedingsstoffen binnen. Door de toename van het CO2-gehalte in de lucht neemt de voedingswaarde van gewassen af. Ze bevatten onder andere minder zink, ijzer en eiwitten. Gemiddeld dalen deze voedingsstoffen met 4,4 procent, maar er zitten ook dalingen bij van 38 procent.
Uit het Leidse onderzoek, gepubliceerd in Global Change Biology, blijkt ook dat het aantal calorieën toeneemt. Dat kan op zijn beurt bijdragen aan overgewicht. Wat ook opvalt is dat er aanwijzingen zijn dat schadelijke stoffen als kwik en lood in concentratie hoger zijn. Hoewel dat verontrustend klinkt, is er meer data nodig om dit laatste verder te onderzoeken.
Deze grootste en meest significante verandering in een enkele voedingsstof is de daling in kikkererwten. Hier daalt de hoeveelheid zink met zo’n 37,5 procent. Er was gemiddeld een toename van 29,3 procent in de hoeveelheid lood in de gewassen. Dit was het hoogst bij tarwe, hier kon lood onder het extreemste scenario toenemen met wel 170 procent.
Wake-upcall
Wereldwijd zijn ontzettend veel mensen afhankelijk van rijst of tarwe voor hun voeding. Deze gewassen laten allebei een aanzienlijke afname zien van essentiële voedingsstoffen als het CO2-niveau stijgt. Een afnemende voedingswaarde kan, zelfs als er genoeg voedsel is, grote gevolgen hebben voor de gezondheid en een invloed hebben op (verdere) ondervoeding.
Onderzoeker Sterre ter Haar ziet haar studie dan ook als een soort wake-upcall. “Vaak denken we bij voedselzekerheid aan de vraag of mensen hun maag kunnen vullen”, vertelt Ter Haar. “Met ons onderzoek benadrukken we dat voedselzekerheid ook betekent dat ons voedsel voldoende voedingsstoffen bevat. Daar moeten we meer aandacht aan geven.”
Verschillende onderzoeken met elkaar vergeleken
Voor het onderzoek zijn er data van gewassen uit verschillende studies geanalyseerd en met elkaar vergeleken. In deze studies lieten de onderzoekers gewassen groeien onder verschillende CO2-niveaus. Hoewel er veel gegevens beschikbaar waren, was het moeilijk om deze met elkaar te vergelijken vanwege de uiteenlopende concentraties CO2 die in de onderzoeken zijn gebruikt.
Toch lukte het ze om de gegevens naast elkaar te leggen. Wat bleek dat het effect van de onderzochte CO2-niveaus op de planten lineair is. Dat betekent dat als het CO2-niveau verdubbelt, ook het effect op de voedingsstoffen verdubbelt. Daarmee konden ze een nulmeting maken waarmee ze alle data konden vergelijken. In totaal is naar 43 gewassen gekeken, waaronder rijst, aardappels, tomaten en tarwe.
Maar hoe realistisch is dit scenario?
De gewassen voor de verschillende studies groeiden zowel binnen als buiten onder experimentele omstandigheden. Hoe groot is de kans dat ons eten echt aanzienlijk calorierijker, minder voedzaam en giftiger wordt? “Voor de nulmeting lag het CO2-niveau op 350 parts per million (ppm) en we keken wat er zou gebeuren bij 550 ppm, een niveau dat we in ons leven nog verwachten te bereiken”, vertelt Ter Haar. “We leven nu met 425 ppm, dus we zijn al halverwege dit model.”
Volgens de onderzoekers suggereren de resultaten dat ons dieet nu al minder voedzaam is dan een aantal decennia geleden. In de toekomst moeten we ons dieet misschien aanpassen om voldoende essentiële voedingsstoffen binnen te krijgen.
Het scenario van een stijging van de CO2-concentraties van 350 ppm naar 550 ppm, waarop de dalingen in de voedingsstoffen zijn gebaseerd, wordt door de onderzoekers gezien als een realistische en waarschijnlijke toekomstige drempel.
Meer onderzoek naar het effect van CO2 en klimaatverandering
Ze hopen dat deze studie de aanzet vormt voor meer onderzoek naar het effect van CO2 op nog meer gewassen. Maar ook wat andere effecten van klimaatverandering op ons voedsel zijn en hoe gewassen zich aan kunnen passen aan klimaatverandering. Kunnen we ze bijvoorbeeld anders laten groeien in kassen?
“Gelukkig is er veel innovatie in de Nederlandse voedselsector en hebben we sterke onderzoeksinstellingen die hier onderzoek naar kunnen doen”, zegt Ter Haar. “Samen kunnen we echt vooruitgang boeken.”
