Artsen behandelen obesitas al heel lang als één probleem met één aanpak. Als je BMI te hoog is, moet je afvallen, of je nu jong of oud, man of vrouw bent. Maar uit een Turkse studie blijkt nu dat het lichaam van mannen en vrouwen misschien er op volledig verschillende manieren op reageert.
Onderzoekers van de universiteit Dokuz Eylul in Izmir hebben de gegevens van 886 vrouwen en 248 mannen bekeken. Alle deelnemers werden behandeld in een gespecialiseerde obesitaskliniek. Ze vergeleken tientallen meetwaarden zoals de buikomvang, bloeddruk, leverwaarden, cholesterol en ontstekingsmarkers in het bloed.
Bij de mannen viel vooral op dat het vet zich rond de buik ophoopt. De gemiddelde omtrek van hun buik was bijna 13 centimeter groter dan bij de vrouwen. Dat soort vet, in medische kringen visceraal vet genoemd, zit niet onder je huid, maar om je organen heen. Het is het type vet waar je leverproblemen van krijgt.
Dat bleek ook uit de bloedwaarden. Mannelijke deelnemers hadden verhoogde waarden van de leverenzymen ALT en GGT. Hun lever heeft het dus zwaarder te verduren. Ook de vetten in het bloed (triglyceriden) waren bij mannen een stuk hoger, net als de bloeddruk. Dat verhoogt het risico op hart- en vaatziekten.
Vrouwen: meer ontsteking, ander cholesterolprofiel
Bij vrouwen zag de situatie er doorgaans anders uit. Hun totale cholesterol en LDL-cholesterol (het ‘slechte’ cholesterol) waren hoger dan bij mannen. Vrouwen hadden ook vaker tekenen van ontsteking in het lichaam. Ontstekingswaarden zoals CRP (een stof die omhoog gaat als je lichaam ergens op reageert) en de bezinkingssnelheid van het bloed waren bij vrouwen aanzienlijk hoger. De bezinkingssnelheid is een maat voor hoe snel rode bloedcellen naar de bodem van een buisje zakken. Deze waarde neemt toe bij ontstekingen.
Wat dit allemaal precies betekent, is nog niet helemaal duidelijk. We weten wel al dat chronische ontsteking een rol speelt bij van alles, zoals hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Bij vrouwen met obesitas lijkt dat ontstekingsproces dus sterker dan bij mannen.
Leestip: Obesitas verzwakt het immuunsysteem. En dat heeft gevolgen
Waarom maakt dit uit?
Als een arts alleen kijkt naar BMI mist die vaak een hoop nuance. Een man en een vrouw met precies hetzelfde BMI kunnen totaal verschillende risicoprofielen hebben, zo blijkt uit dit onderzoek.
De oplossing, zo stellen de onderzoekers, is iets dat ze ‘geslachtsbewuste risicobeoordeling’ noemen. Dat komt erop neer dat artsen niet iedereen over één kam moeten scheren.
Mannen als norm?
Dat er überhaupt nog zulk onderzoek nodig is, zegt iets over hoe diep de scheefgroei in de geneeskunde in het verleden zat. Lange tijd was het mannelijke lichaam de standaard in medisch onderzoek. Medicijnen werden vooral op mannen getest, medische handboeken beschreven vooral mannelijke symptomen en vrouwen met een hartinfarct werden nogal eens naar huis gestuurd met de diagnose ‘stress’.
De afgelopen decennia is er gelukkig veel veranderd. Aan vrijwel alle medische faculteiten wordt tegenwoordig onderwijs gegeven over het verschil tussen mannen en vrouwen bij specifieke ziektebeelden. Maar kennis in de collegezaal zet zich echter niet automatisch om naar de praktijk. Zolang een arts bij obesitas reflexmatig naar het BMI grijpt zonder naar geslachtsspecifieke markers te kijken, blijft een deel van het risico onzichtbaar. Studies als deze laten zien dat het niet volstaat om enkel te weten dat mannen en vrouwen verschillen; het moet ook doorsijpelen in hoe artsen meten en behandelen.
Wat je niet uit deze studie kunt concluderen
Belangrijk om nog te vermelden: dit onderzoek is een momentopname. De onderzoekers hebben één keer gemeten en vergeleken, maar volgen de deelnemers niet door de tijd. Daardoor kun je niet zeggen dat het ene leidt tot het andere, alleen dat bepaalde patronen tegelijk voorkomen. Het is ook mogelijk dat andere factoren, zoals leeftijd of levensstijl, de verschillen deels kunnen verklaren.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
