Wetenschappers hebben het DNA van onder meer mammoeten en wolven teruggevonden in gefossiliseerde eekhoornkeutels. Waren deze schattige knaagdieren in de ijstijd dan bloeddorstige roofdieren? Nou, neen.
In de permafrost van Yukon, in het noordwesten van Canada, liggen de bevroren holen van oeroude grondeekhoorns. Sommige zitten al honderdduizenden jaren dichtgevroren. Wetenschappers vinden ze met intacte voorraadkamers en nestjes. Iets minder smakelijk, maar wetenschappelijk goud waard, zijn de vele keutels. In de versteende uitwerpselen van eekhoorns blijkt immers een verrassend compleet beeld van de ijstijdwereld bewaard gebleven. In een studie in vakblad Nature Communications beschrijven onderzoekers wat ze hebben gevonden.
In totaal werden dertien bevroren keutels uit de grond gehaald. Het oudste exemplaar was zo’n 700.000 jaar oud. De onderzoekers slaagden erin om niet enkel het DNA van de eekhoorns zelf te lezen, maar ook dat van alles wat ze aten. In totaal werd het DNA van meer dan 200 soorten planten, insecten, microben en dieren gevonden. Er zat onder meer DNA van mammoeten, paarden, wolven, rendieren, steppebizons en zelfs misschien dat van het Amerikaanse jachtluipaard in de eekhoornpoep.
Eekhoorns eten alles
We weten allemaal dat eekhoorns geen vleeseters zijn. Ok, dat is niet helemaal waar. Maar mammoeten? Wolven? Hoe komt hun DNA nou in eekhoornpoep terecht? Het antwoord is simpel: eekhoorns zijn aaseters en zeker in de ijstijd, waar voedsel schaars was, zouden ze er niet aan twijfelen om het karkas van een groot dier op te zoeken.
Naast aas eten grondeekhoorns ook planten, paddenstoelen en insecten. Ook hamsterden ze voedsel in hun holen. Die holen vroren dicht en bleven verzegeld, sommige langer dan onze hele soort bestaat. Zo’n dichtgevroren hol werkt als een soort tijdcapsule. DNA blijft er goed in bewaard. Gecorrigeerd voor de hoeveelheid materiaal bewaren deze keutels meer bruikbaar DNA dan bot- of bodemmonsters uit hetzelfde gebied. Eekhoornkeutels blijken zo een van de beste ijstijdarchieven die de wetenschap kent.
Leestip: Wat astronauten kunnen leren van het winterse tukje van de eekhoorn
Grondeekhoorns bestaan langer dan gedacht
De grootste verrassing kwam uit de oudste keutel, die van 700.000 jaar oud. Daaruit reconstrueerden de onderzoekers een van de oudste genomen ooit (en het oudste uit uitwerpselen) dat een tot dusver onbekende eekhoornlijn onthult. De naaste nog levende verwant blijkt niet in Canada te leven, maar in Siberië en Mongolië. De stamboom van de noordelijke grondeekhoorn moet dus worden herzien.
Niet alle antwoorden
Voorzichtigheid is wel op zijn plaats. Niet al het gevonden DNA hoeft per se uit het dieet te komen: een deel kan uit de bodem zijn gelekt of afkomstig zijn van roofdieren die het hol zijn binnengedrongen. De onderzoekers vinden het wel aannemelijk dat het meeste echt uit de keutels zelf stamt; de microben erin verschillen duidelijk van die in de omringende grond. Zekerheid is er echter niet.
Sommige exotische treffers, zoals walvissen, varkens en apen, zijn bovendien aantoonbaar valse positieven. Het gaat wellicht artefacten door beschadigd DNA of hiaten in de referentiedatabanken. Ook het jachtluipaard-signaal blijft onzeker. Daar is meer onderzoek naar nodig.
Ook in Europa?
Leuk weetje: de mammoetsteppe hield niet op bij Canada. Ze strekte zich uit over heel Eurazië, tot in het gebied dat nu de Noordzee is. De zeebodem voor onze kust (het verdronken land Doggerland) was ooit ook zo’n grasvlakte vol mammoeten, wolharige neushoorns, paarden en bizons. De Noordzee is vandaag, samen met Siberië, zelfs de rijkste mammoetvindplaats ter wereld; vissers halen er nog geregeld kiezen en botten naar boven en zelfs een kaak van een sabeltandtijger is er ooit opgevist. En wie weet: misschien ligt er onder de Noordzee ook behoorlijk wat eekhoornpoep op ons te wachten. Al is de kans klein dat het even goed bewaard is gebleven als in de permafrost van Yukon.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Uit de maag van een ijstijdwolf: hoe een hapje eten het einde van de wolharige neushoorn blootlegt en Tijdens de laatste ijstijd hielpen planten mee om het klimaat leefbaar te houden. Of lees dit artikel: Zelfs in de prehistorie lukte het boeren al om wijn te maken als het kurkdroog was.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
