Tieners zijn vaak op zoek naar sociale interactie. Wat gebeurt er met ze als ze zich eenzaam voelen? En welke rol spelen sociale media hierbij?
Wanneer tieners zich eenzaam voelen, gebeurt er iets opvallends in hun brein. Al na enkele uren afzondering wordt een oeroud overlevingsmechanisme geactiveerd dat hen motiveert om beloningen na te jagen. Evolutionair gezien is dat mechanisme bedoeld om ons terug te drijven naar sociale contacten, omdat groepsverband cruciaal is voor onze overleving. Een nieuwe studie van de Universiteit van Cambridge laat zien dat dit effect bij adolescenten bijzonder sterk is.
Gemotiveerder om beloning te zoeken
Onderzoekers ontdekten dat tieners na korte periodes van isolatie significant gemotiveerder werden om beloningen te zoeken. Dat kan positief uitpakken, omdat het hen aanspoort om verbinding te maken met anderen. Maar het kan ook een keerzijde hebben: als sociale interactie niet mogelijk is, kan dit verlangen zich richten op minder gezonde alternatieven, zoals alcohol of drugs. “Wij ontdekten dat eenzaamheid de motivatie van adolescenten om beloningen na te streven aanzienlijk vergroot – of dat nu meer sociaal contact, geld of iets anders is”, voegde Livia Tomova toe, die nu werkzaam is aan de Universiteit van Cardiff.
Sociale media
Het onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications Psychology, nuanceert ook de rol van sociale media. Hoewel platforms als Instagram en Snapchat vaak worden geassocieerd met eenzaamheid, bleek dat virtuele interacties tijdens de isolatie juist een beschermend effect konden hebben. Tieners die online contact hadden met vrienden, voelden zich minder eenzaam en minder gedreven om beloningen te zoeken dan degenen die helemaal geen contact hadden. Volgens professor Sarah-Jayne Blakemore, een van de auteurs, is de relatie tussen sociale media en eenzaamheid dan ook complex. Virtuele interactie lijkt de negatieve effecten van afzondering enigszins te verzachten – althans op de korte termijn.
Toch bleven er beperkingen zichtbaar. Hoewel jongeren met toegang tot sociale media zich minder verveeld en minder eenzaam voelden, ervoeren ze dezelfde daling in hun algemene positieve stemming als hun volledig afgesloten leeftijdsgenoten. Virtueel contact is dus geen volwaardige vervanging voor écht menselijk contact. “Sociale media kunnen bij sommige adolescenten tot eenzaamheid leiden, maar ons onderzoek suggereert dat die relatie complex is”, zei Blakemore. Ze voegde eraan toe: “Virtuele interactie met anderen lijkt ervoor te zorgen dat geïsoleerde tieners minder gedreven zijn om externe beloningen na te streven, vergeleken met wanneer ze geïsoleerd zijn zonder toegang tot sociale media. Dat suggereert dat sociale media sommige negatieve effecten van isolatie kunnen verminderen – maar natuurlijk weten we niet welke mogelijk schadelijke effecten ze tegelijkertijd kunnen hebben.”
Het onderzoek
Voor het onderzoek werden 40 adolescenten tussen de 16 en 19 jaar uit de regio Cambridge geselecteerd. Ze hadden allen een gezonde sociale basis, geen mentale gezondheidsproblemen en een gemiddeld niveau van eenzaamheid. De deelnemers ondergingen twee afzonderingstesten van drie tot vier uur. Op de ene dag zonder enige sociale interactie, op de andere dag mét toegang tot hun telefoon of laptop. Bijna de helft van de jongeren bracht meer dan de helft van de tijd online door, vooral via Snapchat, Instagram en WhatsApp.
De studie benadrukt de kwetsbaarheid van adolescenten en hoe belangrijk sociale verbinding is voor hun welzijn. Tot nu toe was er slechts beperkt inzicht in de directe effecten van eenzaamheid op tieners, omdat de meeste experimenten op dit gebied eerder werden uitgevoerd bij dieren. Dit onderzoek vult dat gat en laat zien dat zelfs korte periodes van afzondering een meetbare impact hebben op het gedrag van jongeren.
