Na een schietpartij of aanslag blijven veel mensen urenlang aan het scherm gekluisterd. Volgens een nieuwe studie in het vakblad JAMA Network Open betalen mensen daar een prijs voor. We gaan vaak onterecht meer piekeren over een volgende aanslag en krijgen een grotere neiging om drukke plekken te mijden.
Onderzoekers van de Medical University of South Carolina hebben tijdens deze studie ruim 5.500 volwassenen gevolgd. Zij leefden in zes Amerikaanse gemeenschappen die tussen 2015 en 2019 een aanslag met meerdere slachtoffers hebben meegemaakt, waaronder Parkland en El Paso. De deelnemers waren er zelf niet bij, maar volgden de maand erop wel het nieuws erover. Ruim de helft deed dat twee uur per dag of meer.
Bijna twee derde maakte zich zorgen over een toekomstige aanslag en ongeveer een kwart zei openbare plekken te zijn gaan mijden uit angst. En hoe meer nieuws iemand consumeerde, hoe groter die kans: elke stap omhoog op de consumptieschaal ging samen met ruwweg een derde hogere kans op zowel piekeren als vermijden.
Eén bevinding ging wel tegen de verwachting in. Niet sociale media, maar de “klassieke” media zoals radio en tv hingen samen met meer zorgen. Een mogelijke verklaring: tv-zenders herhalen dezelfde, vaak heftige beelden eindeloos, terwijl je daar geen controle over hebt. Sociale media waren vooral bij lichte consumptie zelfs verbonden met minder angst. Het simpele idee dat “sociale media de boosdoener” zijn klopt dus niet.
Oorzaak en gevolg?
Belangrijker nog is wat de studie niet aantoont. Het is een momentopname, dus oorzaak en gevolg zijn niet vast te stellen. Misschien voedt veel meekijken de angst maar net zo goed kan het zijn dat wie al ongerust is, meer nieuws opzoekt. Vermoedelijk werkt het twee kanten op, in een soort “vicieuze cirkel van onrust”.
De onderzoekers wijzen ook op iets dat makkelijk wordt vergeten: dit soort aanslagen is, hoe gruwelijk ook, statistisch heel zeldzaam. De angst en het vermijdgedrag staan daardoor vaak niet in verhouding tot het werkelijke risico. Intensieve berichtgeving kan dat beeld vertekenen. Mensen gaan dan denken dat aanslagen dagelijkse kost zijn, terwijl dat niet zo is.
Het advies dat hieruit volgt, is niet “stop met nieuws consumeren”. Wel: houd je consumptie in de gaten en beperk ze als ze je te veel wordt. En aan de kant van de media: bied context, benoem dat zulke aanslagen zeldzaam zijn en hanteer terughoudende richtlijnen, zoals die ook bestaan voor het berichten over zelfdoding.
Kijktip: Waarom we zo graag in complotten geloven | Short
Hoe zit het bij ons?
En de Lage Landen? Schietpartijen met veel doden zijn vooral een Amerikaans probleem, maar het onderliggende mechanisme is universeel. Het is dezelfde dynamiek die speelt bij het eindeloos kijken naar beelden van aanslagen zoals die in Brussel in 2016 of de tramaanslag in Utrecht in 2019, of van oorlogen en rampen. Geen wonder dat de Digital News Report 2025 voor Nederland signaleert dat steeds meer mensen het nieuws bewust mijden, deels omdat het te zwaar op hen drukt.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
