We denken bij smog en vieze lucht al snel aan long- en hartproblemen. Maar ook onze hersenen lijden eronder. Zweeds onderzoek laat zien dat luchtvervuiling het risico op ALS kan verhogen en het ziekteverloop ook nog eens versnelt. En dat terwijl de gemeten vervuilingsniveaus in Scandinavië een stuk lager liggen dan in veel andere landen.
“We zien een duidelijke samenhang met het ontstaan van ernstige neurodegeneratieve ziekten zoals ALS, ondanks het feit dat de luchtvervuiling in Zweden relatief laag is”, zegt milieuwetenschapper Jing Wu van het Karolinska Institutet in Zweden. “Dat maakt nog maar eens duidelijk hoe belangrijk het is om de luchtkwaliteit verder te verbeteren.”
Wat zijn motorneuronziekten?
ALS valt onder de zogeheten motorneuronziekten. Dit zijn ernstige neurologische aandoeningen waarbij zenuwcellen, die onze vrijwillige bewegingen aansturen, langzaam afsterven. Daardoor raken spieren verzwakt en raken patiënten uiteindelijk verlamd. ALS (amyotrofe laterale sclerose) is veruit de bekendste vorm en is verantwoordelijk voor zo’n 85 tot 90 procent van alle MND-gevallen. De oorzaken van deze ziekten zijn grotendeels onbekend. Erfelijkheid speelt soms een rol, maar al langer vermoeden onderzoekers dat ook omgevingsfactoren meespelen. De nieuwe Zweedse studie wijst luchtvervuiling nu nadrukkelijk aan als mogelijke boosdoener.
Groot onderzoek
Voor het onderzoek analyseerden de wetenschappers gegevens van 1463 Zweden bij wie recent een motorneuronziekte was vastgesteld. Zij werden vergeleken met 1768 broers en zussen en met meer dan 7000 mensen uit de algemene bevolking die qua leeftijd en woonplaats overeenkwamen. Het team keek naar de hoeveelheid fijnstof (PM2.5, PM2.5-10 en PM10) en stikstofdioxide in de lucht bij de woonadressen van de deelnemers, tot wel tien jaar voor de diagnose. De jaargemiddelden lagen net boven de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie, terwijl de piekwaarden veel lager waren dan in zwaar vervuilde landen.
Tot 30 procent hoger risico
Toch bleek langdurige blootstelling aan deze relatief lage vervuilingsniveaus samen te hangen met een 20 tot 30 procent hoger risico op het ontwikkelen van een motorneuronziekte. En daar bleef het niet bij. Mensen die voor hun diagnose in meer vervuilde gebieden woonden, gingen na het vaststellen van de ziekte sneller achteruit. Hun spierkracht en longfunctie namen sneller af, ze hadden een grotere kans om te overlijden en waren vaker afhankelijk van een beademingsapparaat. “Onze resultaten maken duidelijk dat luchtvervuiling niet alleen lijkt bij te dragen aan het ontstaan van de ziekte, maar ook invloed heeft op hoe snel die verloopt”, vertelt neuroloog Caroline Ingre. Als ze in de analyse alleen keken naar ALS-patiënten, zagen ze vrijwel exact hetzelfde patroon.
Ontsteking als mogelijke verklaring
Omdat het om een observationele studie gaat, kan geen direct oorzakelijk verband worden vastgesteld. Het onderzoek kan ons dan ook niet vertellen hoe luchtvervuiling precies bijdraagt aan ALS. Wel weten we uit eerdere studies dat vervuilde lucht ontstekingsreacties en oxidatieve stress in het zenuwstelsel kan veroorzaken; processen die zenuwcellen beschadigen. De boodschap die uit het onderzoek naar voren komt, is duidelijk: zelfs schone lucht is niet altijd schoon genoeg. En dat laat nog maar eens zien dat we er alles aan moeten doen om de luchtkwaliteit te verbeteren, ook in Nederland.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bosbranden veroorzaken veel meer luchtvervuiling dan gedacht en Deze goede gewoonte vermindert mogelijk het schadelijke effect van luchtvervuiling op je longen. Of lees dit artikel: Maar liefst 1 op 40 sterfgevallen wereldwijd veroorzaakt door luchtvervuiling van natuurbranden.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
