Levend gekookt worden en mogelijk minutenlang pijn ervaren, omdat we aannemen dat je ‘toch niks voelt’? Voor kreeften is dat al lange tijd de realiteit. Nieuw onderzoek zet die aanname echter steeds verder onder druk.
Zo blijken veelgebruikte menselijke pijnstillers ook effect te hebben bij Noorse kreeften. Die vondst van de Universiteit van Göteborg levert opnieuw aanwijzingen dat schaaldieren waarschijnlijk pijn kunnen ervaren en dat de manier waarop we ze doden mogelijk minder onschuldig is dan lang werd gedacht.
Waarom levend koken?
Levend in een pan met kokend water worden gegooid: het klinkt als een nachtmerrie. Toch is het al lange tijd de standaardmethode om kreeften te bereiden. De reden daarvoor is vooral praktisch.
Na de dood bederft het vlees van een kreeft namelijk zeer snel. Enzymen in het lichaam breken het weefsel af en kunnen stoffen produceren die schadelijk zijn voor consumptie. Door kreeften levend te koken, wordt dat proces voorkomen en blijft het vlees veilig om te eten.
Pijn, stress en angst
Lange tijd werd aangenomen dat deze bereidingswijze geen dierenleed veroorzaakt. Kreeften zouden immers geen pijn voelen, omdat hun zenuwstelsel anders is opgebouwd dan dat van mensen.
Maar die overtuiging staat al jaren ter discussie. Steeds meer studies wijzen erop dat schaaldieren wel degelijk complexe reacties vertonen die passen bij pijn, stress en angst.
Leestip: Kreeft ervaart wellicht gevoelens van angst
“Er is al bewijs dat tienpotige schaaldieren tekenen van ongemak en stress vertonen wanneer ze worden blootgesteld aan verwondingen, zoals het verwijderen van een poot”, zegt Lynne Sneddon, hoogleraar zoöfysiologie aan de Universiteit van Göteborg. “Onze nieuwste experimenten tonen aan dat Noorse kreeften negatief reageren op elektrische schokken die voor mensen pijnlijk zijn.”
Verdoving voor de dood
In sommige landen is het koken van levende schaaldieren om ethische redenen verboden. Ook in Nederland wordt gewerkt aan strengere regels. Omdat steeds meer landen een verbod overwegen, onderzoekt de visserijsector of elektrische schokken kunnen worden gebruikt om de dieren vooraf te verdoven.
Daarvoor is echter meer onderzoek nodig naar hoe schaaldieren op pijn reageren. Alleen dan kan een zo humaan mogelijke methode worden ontwikkeld. Als dieren niet correct worden verdoofd, kan dat mogelijk intens pijnlijk zijn.
Pijnlijke elektrische schokken
In de nieuwe studie zagen de onderzoekers dat Noorse kreeften, wanneer ze in water werden blootgesteld aan elektrische schokken, probeerden te ontsnappen door snel met hun staart te slaan. Opvallend genoeg nam deze reactie sterk af, of verdween zelfs volledig, wanneer de dieren vooraf waren behandeld met gangbare pijnstillers. Dat wijst erop dat de elektrische prikkels mogelijk als pijnlijk worden ervaren.
Vergelijkbare werking
“Het feit dat pijnstillers die voor mensen zijn ontwikkeld ook werken bij Noorse kreeften laat zien hoe vergelijkbaar we functioneren”, zegt Lynne Sneddon. “Daarom is het belangrijk om aandacht te besteden aan hoe we schaaldieren behandelen en doden, net zoals we dat doen bij kippen en koeien.”
De onderzoekers gaven de Noorse kreeften vóór de elektrische schok pijnstilling met twee verschillende pijnstillers: aspirine en lidocaïne. Kreeften die aspirine kregen toegediend, vertoonden meer verzorgingsgedrag zoals het poetsen van poten en scharen, wat kan wijzen op stress. Tegelijkertijd nam het slaan met de staart bij blootstelling aan elektrische schokken af.
Lidocaïne, opgelost in het water, had relatief weinig bijwerkingen en bleek eveneens effectief in het verminderen van de ontsnappingsreactie. Beide middelen lijken daarmee een pijnstillend effect te hebben bij de dieren.
Zachtere experimenten
Volgens de onderzoekers benadrukken de resultaten het belang van meer aandacht voor het welzijn van schaaldieren. En dit niet alleen in de voedselindustrie, maar ook in het wetenschappelijk onderzoek. Er wordt al langer gepleit voor opname van deze dieren in de regelgeving rond proefdieren, waarbij het beperken van pijn centraal staat.
De studie levert waardevolle inzichten op die kunnen helpen om experimenten minder belastend te maken, bijvoorbeeld door het gebruik van pijnstillers. Tegelijkertijd is vervolgonderzoek nodig om vast te stellen wat de meest humane manier is om schaaldieren te behandelen en te doden, als ze in de toekomst onderdeel blijven van ons dieet.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
