Een nieuw middel kan het leven van wormen en fruitvliegen met soms wel een kwart verlengen.
Onderzoekers hebben een manier gevonden om de levensduur van verschillende kleine organismen te verlengen. Om dat te bereiken gebruikten ze een stof dat een eiwit, genaamd AMPK, activeert. Dat eiwit controleert continu hoeveel energie een cel beschikbaar heeft. Soms lukte dat behoorlijk goed: tijdens sommige experimenten nam de levensduur met meer dan een kwart toe. Het onderzoek is te vinden in Aging Cell.
De energiemeter van een cel
De onderzoekers van onder meer het MRC Laboratory of Medical Sciences en Imperial College London richtten zich dus op AMPK. Dit eiwit kun je zien als de ‘energiemeter’ van een cel. Als er weinig energie beschikbaar is komt AMPK in actie: de cel gaat dan minder energie besteden aan bijvoorbeeld het maken van nieuwe eiwitten. In plaats daarvan worden vooral processen geactiveerd die energie opleveren, zoals het verbranden van vet en suiker.
Leestip: Zonder dit eiwit vult een gescheurde spier zich met vet in plaats van nieuwe vezels
Eerdere onderzoeken wezen er al op dat AMPK ook voor een langere levensduur kan zorgen. Echter werd dat effect vaak indirect gemeten, waardoor het lastig was om vast te stellen hoe belangrijk het eiwit zelf is. Daarom koos het team voor een andere aanpak: ze gebruikten een stof genaamd ‘991’, dat AMPK rechtstreeks activeert.
Dosis blijkt belangrijk
Het middel werd getest bij drie sterk verschillende organismen: de splijtingsgist S. pombe, de rondworm C. elegans en fruitvliegen van het geslacht Drosophila. Deze organismen worden vaak gebruikt tijdens onderzoeken naar veroudering. Ze leven namelijk relatief kort, waardoor wetenschappers niet lang hoeven te wachten om te zien of een medicijn invloed heeft op hun levensduur.
Eerst controleerden de onderzoekers of 991 AMPK inderdaad bij deze organismen kon activeren. Dat bleek bij alle drie het geval. Daarna keken ze naar de gevolgen voor hun levensduur. Daarbij lijkt vooral de gegeven dosis van belang. Uit het onderzoek blijkt namelijk dat soorten een gepersonaliseerde dosis nodig hadden. Als deze te hoog was zorgde dat er soms zelfs voor dat organismen uiteindelijk minder lang leefden.
Na die proeven deed het team nog een belangrijke controleproef, waarbij ze 991 gaven aan wormen en gist waarvan het AMPK-systeem genetisch was uitgeschakeld. Bij deze organismen verlengde 991 de levensduur niet. Dat suggereert volgens het team dat specifiek de activatie van AMPK voor het levensverlengende effect zorgt.
Proeven met muizen
“Door AMPK heel gericht aan te zetten met een directe activator krijgen we een veel duidelijker resultaat,” zegt onderzoeker David Carling. “Nu we sterke aanwijzingen hebben gevonden dat AMPK het leven van organismen kan verlengen is de volgende stap om te onderzoeken of we ook de levensduur van muizen kunnen verbeteren.”
De onderzoekers hebben wat dat betreft al een eerste stap gezet. Tijdens het onderzoek kregen enkele muizen drie weken lang 991 toegediend. Daarna onderzochten de wetenschappers welke eiwitten in de lever veranderden. Daarbij zagen ze een patroon dat lijkt te wijzen op een actievere stofwisseling. Ook kwamen processen op gang die soms voor een langer leven kunnen zorgen.
Leestip: Dit is belangrijk voor een gezond en lang leven
Dat betekent niet dat de muizen ook daadwerkelijk langer leefden. Volgens het team konden ze dat tijdens dit onderzoek niet achterhalen, omdat daar een langer vervolgonderzoek voor nodig is. Daarnaast gaat het niet alleen om de vraag of de muizen langer leven, maar ook of ze dat in goede gezondheid doen.
Een eventuele toepassing voor mensen is volgens teamlid Filipe Cabreiro nog heel ver weg. Cabreiro: “we zijn nog lang niet toe aan het doen van klinische proeven met mensen. Een eventuele toepassing voor mensen zou een grote medische doorbraak zijn: denk maar eens aan hoeveel kwalen en ziekten ouderdom als extra risicofactor noemen, zoals kanker, diabetes of dementie. Als we mensen langer gezond kunnen houden zou dat aanzienlijk helpen.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Fruitvliegen volgen niet alleen hun neus: ze onthouden ook de richting van een geur en Deze bizarre zeewormen blijken veel soortenrijker dan gedacht . Of lees dit artikel: Wat we met fruitvlieghersenen kunnen is echt heel bijzonder .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
