Een nieuwe satelliet cirkelt om de aarde. Sentinel-6B is succesvol gelanceerd en zet de cruciale, decennialange metingen van waterhoogten voort. Deze data is onmisbaar voor onze kustverdediging, overstromingsgevaar en ons begrip van klimaatverandering.
Vanaf Vandenberg Space Force Base in Californië, V.S., steeg vanochtend om 06:21 uur (Nederlandse tijd) een Falcon 9-raket van SpaceX op. Aan boord: de nieuwste bewaker van onze planeet, de Sentinel-6B satelliet. Iets meer dan een uur later werd de satelliet succesvol uitgezet in een baan om de aarde, en om 07:54 uur bereikte het eerste signaal de vluchtleiding in Duitsland. De missie om de stijgende zeespiegel, één van de meest concrete gevolgen van klimaatverandering, nauwkeurig in kaart te brengen, is verlengd.
Een onmisbare meetreeks
Sentinel-6B is niet zomaar een satelliet; hij is de laatste toevoeging in een ononderbroken keten van zeespiegelhoogte-metingen die begon in de vroege jaren negentig, o.a. met de eerdere TOPEX/Poseidon- en Jason-satelliet reeksen die al vanaf 1992 gelanceerd werden. Deze lange, consistente dataset is van onschatbare waarde voor wetenschappers. Alleen door tientallen jaren aan data te vergaren, kunnen natuurlijke variaties in het klimaat worden onderscheiden van de verandering die door mensen wordt veroorzaakt. “Satellieten hebben een revolutie ontketend in het klimaatonderzoek,” aldus Dewi Le Bars, klimaatonderzoeker bij het KNMI. “In plaats van een paar getijdestations langs de kust, beschikken we nu over meetinstrumenten in de ruimte die voortdurend en overal ter wereld de zeespiegel meten. Ook op plekken waar dat anders niet of nauwelijks gebeurt, zoals de BES-eilanden en langs de kust van Suriname. Sentinel-6B voegt weer een aantal jaren toe aan satellietmetingen die we al sinds 1993 doen. Zo’n aaneengesloten, lange tijdreeks is ontzettend belangrijk.”
Hoe meet je de zeespiegel vanuit de ruimte?
De kern van de Sentinel-6B-missie is de Poseidon-4 radaraltimeter. Dit geavanceerde instrument werkt door radar pulsen naar het zeeoppervlak te sturen en heel precies te timen hoe lang het duurt voor de echo terugkaatst. Gecombineerd met exacte positiegegevens van de satelliet zelf levert dit de hoogte van het zeeoppervlak op, tot op enkele centimeters nauwkeurig. Daarnaast meet het de golfhoogten en windsnelheid; data die direct gebruikt wordt voor weersvoorspellingen op zee. Een aanvullende microgolf-radiometer corrigeert de metingen voor de vertragende invloed van waterdamp in de atmosfeer.
Meer dan alleen zeespiegel
Sentinel-6B is een specifiek instrument voor de oceanen, maar maakt deel uit van een veel grotere familie: het Copernicus-programma van de Europese Unie. Waar Sentinel-6 zich richt op de hoogten van het zeeoppervlak, houdt de recent gelanceerde Sentinel-1C de aarde in de gaten met radar, door wolken en duisternis heen. Zijn collega, Sentinel-2, specialiseert zich weer in optische beelden voor het monitoren van landgebruik en actuele bosbranden. Samen vormen ze een vloot van gespecialiseerde ogen die onze levende planeet in de gaten houden. Veel van de missies worden niet alleen door Europa opgebracht, maar zijn in hechte samenwerking met NASA en tal van Amerikaanse wetenschaps-, land- en oceaandiensten tot stand gekomen, zo ook de nieuwe Sentinel-6B.
Het Copernicus-programma
De Sentinel-vloot
Sentinel-1: Dag- en nacht-radarbeeldvorming van land- en oceaandiensten.
Sentinel-2: Hoge resolutie optische beeldvorming voor agrariërs, civiel technici, e.a. maar ook en hulpdiensten.
Sentinel-3: Mondiale monitoring van oceanen en land (o.a. watertemperatuur en -hoogten).
Sentinel-4: Monitoring van de atmosferische samenstelling, maar vanuit een geostationaire baan.
Sentinel-5: Monitoring van atmosferische gassen zoals stikstofdioxide en ozon.
Sentinel-6: Hoge precisie radar meting van waterstanden.
Vanaf 2027 zal de vloot worden uitgebreid met zes nieuwe, gespecialiseerde missies om te voldoen aan toekomstige observatiebehoeften en de bestaande capaciteit verder vergroten:
Sentinel-7/CO2M: Monitoring van door mens veroorzaakte CO2-emissies.
Sentinel-8/LSTM: Meting van landoppervlaktetemperaturen met een hoge resolutie.
Sentinel-9/CRISTAL: Monitoring van poolijs- en sneeuw hoogtes.
Sentinel-10/CHIME: Hyperspectrale beeldvorming van de stand van het milieu.
Sentinel-11/CIMR: Beeldvormende microgolf-radiometer van zee-ijs- en oceaantemperaturen
Sentinel-12/ROSE-L: L-band SAR-radarsysteem voor monitoring van onder meer de bodemvochtigheid.
Nederlands belang bij precisie
Voor een laaggelegen land als Nederland zijn de data van Sentinel-6B van direct strategisch belang. De satelliet stelt ons in staat om regionale verschillen in zeespiegelstijging veel beter in kaart te brengen. “Anders dan veel mensen denken, stijgt de zeespiegel niet overal even snel,” legt Aimee Slangen, onderzoeksleider zeespiegelstijging bij het NIOZ, uit. “Er is sprake van grote regionale verschillen… Dankzij de hoge ruimtelijke resolutie van Sentinel-6B kunnen we veel leren over deze regionale variaties. Dat is wetenschappelijk interessant en van groot belang voor de inrichting van onze kustverdediging.” Ook Marieke Eleveld, senior adviseuronderzoeker bij Deltares, beaamt de meerwaarde van Sentinel-6: “De informatie uit Sentinel-6B kan gecombineerd worden met data van eerdere missies, zodat we zowel in de ruimte als in de tijd een beter beeld krijgen van extreme waterstanden die kunnen optreden. Het is dus een belangrijke informatiebron om risico’s op overstroming en erosie wereldwijd beter in kaart te brengen.”
Slot
Met Sentinel-6B veilig in een baan om de aarde is de volgende cruciale stap begonnen: het kalibreren van zijn instrumenten. Na deze fase zal hij zijn tweelingbroer, Sentinel-6A, aanvullen en uiteindelijk geheel vervangen om ook de komende jaren de meest precieze maatstaf voor de hoogte van onze oceanen zijn. De lancering markeert niet alleen een technologisch succes, maar vooral een essentiële verlenging van onze collectieve ademruimte in de strijd tegen klimaatverandering. De data die hij gaat verzamelen, zal de komende decennia meewegen in de beslissingen over hoe we onze kusten beschermen.
