Ontbossing is vaak slecht nieuws voor insecten. Echter lijken sommige inheemse bijen op Fiji juist te profiteren van veranderingen in het landschap.
Ontbossing en uitheemse planten vormen vaak een bedreiging voor de natuur. Toch geldt dat niet voor iedere soort. Onderzoekers van Flinders University ontdekten dat verschillende inheemse bijen op Fiji de afgelopen duizenden jaren waarschijnlijk sterk in aantal zijn toegenomen. Vooral bijen die in het laagland leven lijken het goed te doen sinds mensen het landschap gingen veranderen. Het onderzoek is te vinden in Journal of Biogeography.
Komst van de mens
Het gaat om bijen uit het geslacht Lasioglossum. Deze kleine bijen nestelen in de grond en bezoeken veel verschillende soorten bloemen. De onderzoekers bekeken vijf soorten die voorkomen op Viti Levu, het grootste eiland van Fiji. Sommigen leven vooral zeeniveau, anderen juist hoger in de bergen.
De opvallendste uitkomst is dat de groei van de bijenpopulaties niet goed past bij eerdere veranderingen in het klimaat. De sterkste groei lijkt in plaats daarvan vooral samen te vallen met de komst van mensen naar Fiji, ongeveer 3000 jaar geleden.
“Ons onderzoek suggereert dat alle onderzochte bijenpopulaties op Viti Levu recent zijn gegroeid,” zegt promovendus Patricia Slattery van Flinders University. Volgens haar gebeurde dat los van de grote klimaatveranderingen die plaatsvonden in het gebied rond de Stille Oceaan.
Bijen vangen
Om te achterhalen hoe dat kon gebeuren verzamelden de onderzoekers tussen 2010 en 2018 in totaal 1178 bijen. Ze deden dat op plekken die op zeeniveau lagen tot aan plekken die op 1328 meter hoogte te vinden zijn. Vervolgens onderzochten ze het DNA van de dieren. Met dat DNA konden ze reconstrueren hoe groot hun populaties in het verleden ongeveer waren.
Daarvoor keken de onderzoekers onder meer naar mitochondriaal DNA, dat via de moeder wordt doorgegeven. Ook bestudeerden ze duizenden kleine verschillen die verspreid over het erfelijk materiaal gevonden konden worden. Met deze gegevens maakten ze modellen van de bevolkingsgeschiedenis van de bijen.
Daaruit kwam een duidelijk patroon naar voren. Soorten die lager op het eiland leven, zoals Lasioglossum fijiense, lieten een sterke groei zien die relatief recent heeft plaatsgevonden. Die populatiegroei lijkt samen te vallen met de periode waarin mensen zich voor het eerst op Fiji vestigden. Bijen die hoger in de bergen leven lieten daarentegen minder sterke veranderingen zien in populatiegrootte.
Ingrijpende veranderingen
Volgens de onderzoekers kan dat te maken hebben met de manier waarop mensen het landschap veranderden: voor het bouwen van nederzettingen en het aanleggen van akkers werden vaak veel bomen gekapt. Daardoor ontstonden veel open plekken. Voor bijen die hun nest in de grond bouwen kunnen zulke plekken heel geschikt zijn.
Ook kwamen er uiteindelijk allerlei nieuwe planten op Fiji terecht. Sommigen daarvan zijn invasief. Voor veel inheemse planten en dieren kan dat een probleem zijn, maar niet voor de Lasioglossum-bijen: ze kunnen veel verschillende bloemen gebruiken als voedselbron, waaronder dus ook de bloemen van invasieve soorten.
Leestip: Veel erger dan gedacht: ontbossing voor veeteelt bedreigt biodiversiteit op grote schaal
De studie laat daarmee vooral zien dat de komst van mensen niet altijd rampzalig hoeft te zijn voor de (lokale) natuur. Echter moet daar wel meteen een kanttekening bij geplaatst worden: op Fiji zijn helaas ook meer dan genoeg soorten te vinden die wel een afname in populatiegrootte hebben gezien sinds de komst van de mens. Vooral insecten die alleen in bossen voorkomen hebben in het verleden veel moeite gehad met de plotselinge en grote veranderingen in hun leefgebied.
De onderzoekers benadrukken daarom dat dit onderzoek niet probeert te bewijzen dat ontbossing en invasieve plantensoorten goed zijn voor de biodiversiteit. Integendeel: wereldwijd staan veel bestuivers juist sterk onder druk doordat ze veel leefgebied verliezen. Deze Fijische bijen vormen dus vooral een uitzondering. Juist daarom zijn ze interessant: ze laten zien dat de precieze eigenschappen van een soort sterk kan bepalen hoe zij reageert wanneer mensen een landschap ingrijpend veranderen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Compensatieprogramma van de VN om ontbossing tegen te gaan werkt stuk slechter dan gedacht en Ontbossing, klimaatverandering en El Niño: in de kwetsbare Amazone komt alles op dit moment op de meest afschuwelijke manier samen . Of lees dit artikel: Door ontbossing raken sommige insecten hun vleugels kwijt .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
