Waarom liggen sommige mensen altijd klaarwakker in bed tussen 2 en 4 uur ‘s nachts? Is meteen in slaap vallen eigenlijk wel een goed teken? En kun je te veel slapen? In deze aflevering beantwoordt slaapwetenschapper Merijn van de Laar van Maastricht University vijf kijkersvragen over slaap.
Scientias: Je zegt in de video dat het niet per se een goed teken is als je direct in slaap valt. Waarom is meteen in slaap vallen soms een slecht teken?
Merijn van de Laar: “Het is meer de reden waarom mensen snel in slaap vallen. Bijvoorbeeld als je je te weinig tijd gunt om te slapen, dan ben je zo slaperig dat je direct in slaap valt. De andere reden kan zijn omdat je een slaapstoornis hebt, zoals slaapapneu. Dan slapen mensen eigenlijk slecht zonder dat ze het weten en het gevolg daarvan is dat het lijf wel slaaptekort heeft.
Voel je jezelf gewoon overdag fit, dan is er waarschijnlijk niks aan de hand, maar het wijdverbreide idee dat als je je kussen raakt en direct slaapt en dat dit juist goed is, dat hoeft dus helemaal niet te kloppen.”
Hoe doen we het tegenwoordig met slapen eigenlijk?
“We zijn heel erg de nadruk gaan leggen als slaap als prestatie. Je moet jezelf wel de tijd geven om goed te slapen, maar we zijn wel heel erg doorgeslagen in slapen. Dat zien we bijvoorbeeld in een onderzoek van de American Association of Sleep Medicine. Hieruit blijkt dat de jongere generatie zich steeds meer zorgen maakt over de slaap, wat ook invloed heeft op de slaap zelf. We zijn een beetje de natuurlijke slaap en nachtrust uit het oog verloren.”
Wat bedoel je precies?
“Wakker liggen op zich hoeft geen probleem te zijn. Wij hebben er nu van gemaakt dat we vinden dat je aaneengesloten moet slapen en dat dit een teken van goed slapen zou zijn.”
Blauw licht? Is dat nog iets waar mensen wakker van kunnen liggen?
“Het gaat vooral om de intensiteit. We zijn wat gevoeliger voor blauw licht, maar het gaat vooral om het fellere omgevingslicht. Schermpjes, zoals je telefoon, geven maar 7 tot 10 lux af. Dat zijn 7 tot 10 kaarsen op een meter afstand. Buitenlicht is bijvoorbeeld al snel 10.000 tot 15.000 lux of bij een heldere, zonnige dag nog veel meer. Dus de hoeveelheid licht van een telefoon is niet genoeg. Het komt vooral door onrust veroorzaakt door het met iets anders bezig zijn, je werk of iets emotioneels. Nog even dat ene mailtje! Of nog even dat ene filmpje! Dat houdt je wakker. Niet zozeer het blauwe licht. Net als de welbekende oranje brillen om blauw licht te filteren, niets over aangetoond dat ze zouden werken.”
In de comments onder de video stonden ook enkele vragen en opmerkingen over slapen in de middeleeuwen, is daar nog iets mee? Slapen we nu anders dan toen?
“Onderzoeker Roger Ekirch beweerde dat mensen in de middeleeuwen een eerste en tweede slaap hadden met een lange onderbreking in het midden voor seks of andere dingen. Niall Boyce stelt dat de teksten uit de middeleeuwen mogelijk verkeerd geïnterpreteerd werden. Dus of er nou daadwerkelijk een gat was tussen de eerste en tweede slaap is niet duidelijk en het feit dat mensen in de middeleeuwen daadwerkelijk in twee delen sliepen, daar is te weinig bewijs voor.
Wat we wel zien bij mensen die nu nog leven als jagers-verzamelaars is dat die gemiddeld twee uur per nacht wakker liggen. Dat is ook functioneel, want als er iemand wakker is, dan kan die waken over de slapenden. Dat geeft dan in feite rust. Of dit ook zo werkte bij jagers-verzamelaars weten we niet, maar we kunnen het wel vermoeden.
Onze grootste boosdoener rondom slaap zijn niet de omstandigheden waar we nu inzitten, het is juist het druk maken over de slaap.
Een andere groep slaapt te weinig doordat ze denken dat ze met 4 of 5 uur wel uitkomen terwijl ze eigenlijk veel meer slaap nodig hebben. Je hebt dus naast gewone slapers ook mensen die slaap verwaarlozen en mensen die slecht slapen”
Mensen die zeggen weinig slaap nodig te hebben en nog steeds goed functioneren na slechts een paar uur, kan dat?
“Het is wel zo dat er kort- en langslapers zijn. Kortslapers kunnen toe met korter dan 6 uur en langslapers langer dan 8 uur. Kortslapers slapen heel efficiënt. Die kunnen vaak ook niet meer slapen dan bijvoorbeeld 5,5 of 6 uur. Als je die mensen langer op bed legt, liggen ze meer wakker. Ik zie ook vaak mensen die zeggen dat te kunnen, maar die vallen wel in slaap overdag. Slaperigheid overdag is in zo’n geval een heel duidelijk teken dat je geen kortslaper bent.”
Siësta?
“Een middagdutje als je een goede slaper bent, dat noemen we powernap, wat eigenlijk weer een rare term is, want het klinkt weer als een prestatie. Maar goed, een dutje overdag als je een goede slaper bent kan je echt helpen. Bij slechte slapers raden we het af, want die kunnen dan nog slechter slapen. Bij mensen met slapeloosheid geeft dat nog meer onrust s nachts.”
Smartwatches?
“Ik noem smart watches wel eens een weegschaal: ze kunnen globaal een schatting geven van hoeveel je geslapen hebt, maar de overige parameters, zoals slaapfases worden onbetrouwbaar gemeten en wat een slaapscore betekent weet eigenlijk niemand en je gaat ook niet op een onbetrouwbare weegschaal staan.”
