In principe zijn overgewicht en zeker obesitas slecht voor je gezondheid. Toch is er nu een studie die aantoont dat je dik en fit kunt zijn. Volgens de bevindingen vormt ondergewicht zelfs een groter risico.
Uit de grote Deense cohortstudie met meer dan 85.000 mensen bleek dat deelnemers met overgewicht, dus een BMI tussen de 25 en 30 en zelfs een deel met obesitas (een BMI van 30 tot 35 in vijf jaar follow-up niet vaker overleden dan mensen met een gezond BMI tussen 22,5 en 25. Opvallend genoeg hadden juist mensen met een laag-normaal BMI (18,5 tot 22,5) en mensen met ondergewicht (een BMI lager dan 18,5) een hoger sterfterisico.
“Zowel ondergewicht als obesitas zijn grote mondiale gezondheidsuitdagingen”, zegt Sigrid Bjerge Gribsholt van het Aarhus University Hospital, die het onderzoek leidde. “Obesitas kan de stofwisseling van het lichaam verstoren, het immuunsysteem verzwakken en leiden tot ziekten zoals diabetes, hart- en vaatziekten en tot wel vijftien verschillende vormen van kanker, terwijl ondergewicht samenhangt met ondervoeding, een verzwakte afweer en tekorten aan voedingstoffen.”
Ze wijst erop dat wat het gezondste BMI is nog steeds onderwerp is van debat. “Er zijn tegenstrijdige bevindingen over welk BMI samenhangt met de laagste sterfte. Vroeger werd gedacht dat dit 20 tot 25 was, maar het kan in de loop van de tijd naar boven opschuiven door medische vooruitgang en verbeteringen in de algemene gezondheid.”
Wat liet de analyse zien?
Tijdens de follow-up overleden 7555 deelnemers (8%). Vergeleken met mensen met het gezondste BMI hadden mensen met ondergewicht bijna drie keer zo veel kans om te overlijden. Bij ernstige obesitas (BMI van boven de 40) was de kans 2,1 keer zo groot. Ook binnen het ‘gezonde’ bereik was het risico verhoogd: een BMI van 18,5 tot 20 hing samen met 2 keer zoveel sterfte. Daarentegen lieten overgewicht en obesitas géén extra sterfte zien. De resultaten zijn gecorrigeerd voor geslacht, comorbiditeit en opleiding en bleken vergelijkbaar over leeftijden, geslachten en opleidingsniveaus.
Dat een BMI tot 35 niet met een hogere sterfte samenhing, verraste de onderzoekers. “Een mogelijke verklaring voor de resultaten is omgekeerde causaliteit: sommige mensen vallen af door een onderliggende ziekte. In die gevallen is het de ziekte, niet het lage gewicht zelf, die het risico op overlijden verhoogt, waardoor het kan lijken alsof een hoger BMI beschermend werkt.” zegt Gribsholt. “Omdat onze gegevens afkomstig waren van mensen die om gezondheidsredenen scans ondergingen, kunnen we dit niet volledig uitsluiten. Het is ook mogelijk dat mensen met een hoger BMI die langer leven – het merendeel van de door ons bestudeerde mensen was op leeftijd – bepaalde beschermende kenmerken hebben die de resultaten beïnvloeden.” Tegelijkertijd blijft haar waarschuwing staan: “We zagen, in lijn met eerder onderzoek, dat mensen met ondergewicht een veel hoger overlijdensrisico hebben.”
BMI vertelt niet alles
Collega-onderzoeker Jens Meldgaard Bruun onderstreept dat BMI slechts een ruwe maat is en niets zegt over vetverdeling. “Andere belangrijke factoren zijn hoe het vet is verdeeld. Visceraal vet, dat rond de organen wordt opgeslagen, scheidt stoffen af die de metabole gezondheid nadelig beïnvloeden.” Dat verklaart waarom twee mensen met hetzelfde BMI een heel verschillend risicoprofiel kunnen hebben. “Daardoor kan iemand met een BMI van 35 en een appelvormig lichaam, waarbij het teveel aan vet rond de buik zit, diabetes of een hoge bloeddruk hebben, terwijl een ander met hetzelfde BMI die problemen niet heeft, omdat het vet meer op de heupen, billen en dijen zit.” Zijn conclusie voor de praktijk is helder: “Het is duidelijk dat de behandeling van obesitas gepersonaliseerd moet worden, waarbij factoren als vetverdeling en de aanwezigheid van aandoeningen zoals diabetes worden meegewogen bij het vaststellen van een streefgewicht.”
Het onderzoek nuanceert dus het simpele idee van ‘hoe lager het BMI, hoe beter’. Ondergewicht blijkt duidelijk ongunstig, een extreem hoog BMI ook. Daartussenin is de relatie complexer. Belangrijk is wel om mee te wegen dat dit om congresdata gaat uit een oudere populatie die om gezondheidsredenen werd onderzocht. Vervolgpublicaties en analyses zullen extra duidelijkheid moeten geven over oorzaken en mechanismen. Maar één boodschap is nu al relevant voor arts en patiënt: beoordeel gezondheid niet op basis van BMI alleen. Vetverdeling, metabole markers (bloeddruk, glucose, lipiden), leeftijd en ziektelast geven samen het volledige plaatje en bepalen of iemand in de praktijk ‘dik en fit’ kan zijn.
