Krokodil uit de zee van de Sfinx is een nieuwe soort: “Daarom zijn toegankelijke museumcollecties zo belangrijk”

Een oud krokodilfossiel uit het gesteente van de Sfinx blijkt na honderd jaar een nieuwe soort te zijn. Het fossiel lag al sinds de jaren 1920 in een collectie, onder een verkeerde naam. Scans van de binnenkant van de schedel brachten de vergissing aan het licht.

De Grote Sfinx van Gizeh is niet opgebouwd uit aangevoerde blokken. Hij is uitgehakt uit de kalksteen die er al lag. Die steen is de bodem van een zee die Noord-Egypte tientallen miljoenen jaren geleden bedekte. Als je er fossielen in zoekt, vindt je dus zeedieren.

Een van die dieren was een krokodil met een lange en dunne snuit. Zo’n snuit is gereedschap voor een viseter. Een dunne snuit kan met weinig weerstand zijwaarts door het water bewegen. Vandaag hebben alleen de gaviaal uit India en Nepal en de onechte gaviaal uit Maleisië en Indonesië nog zo’n bek. Allebei zijn het rivierdieren.

Honderd jaar onder de verkeerde naam

Toen paleontologen een eeuw geleden bij Caïro een vrijwel gave schedel vonden, dachten ze aan die onechte gaviaal. De buitenkant leek er althans sterk op. De resten gingen als naaste verwant de boeken in en daar bleef het bij.

Een groep onderzoekers uit vier landen heeft de schedel nu in een CT-scanner gelegd. Zo’n toestel maakt röntgenbeelden in dunne plakjes, zodat ook holtes en botnaden binnenin zichtbaar worden, zonder het fossiel te beschadigen.

Dat leverde een reeks afwijkingen op die dan toch niet bij de onechte gaviaal passen. De conclusie van de onderzoekers: dit is een eigen soort.

Ze heet voortaan Herugavialis cairensis. Het tweede deel verwijst naar Caïro. Het eerste naar Heru, de valkengod die de meeste mensen als Horus kennen en die mogelijk model stond voor de Sfinx. De naam is deels gebaseerd op een grapje: bij het fossiel is de snuitpunt afgebroken, net als bij de Sfinx.

Leestip: Zeven meter lang en 1800 kilo zwaar: deze reuzenkrokodil stond ooit bovenaan de voedselketen

Niet uitzonderlijk

Dat een fossiel een eeuw blijft liggen voor iemand er goed naar kijkt, verbaast Koen Stein niet. Hij is paleontoloog aan de Vrije Universiteit Brussel en was niet bij het onderzoek betrokken. “Dit gebeurt de hele tijd”, zegt hij aan Scientias.nl. “Tijdens expedities graven we alles op wat we vinden, maar er is niet altijd tijd of geld om alles meteen te onderzoeken.”

Sommige vondsten zitten jaren later nog in het gesteente, of in het gips waarin ze zijn ingepakt. Daar blijven ze, zegt Stein, “tot iemand op een veel later moment door de collectie grasduint en iets herkent als nieuw”.

Vaak is het de techniek die het verschil maakt, zegt Jonathan Wallaard, senior curator van het Oertijdmuseum in Boxtel en evenmin bij de studie betrokken, aan Scientias.nl. Een scan laat bijvoorbeeld de holte zien waarin de hersenen zaten en dus hun vorm. Ook de plekken waar de kaakspieren vastzaten, komen in beeld. “Daar kan je leuke dingen mee doen op het gebied van bijtkracht”, zegt Wallaard. Zelfs het wisselen van tanden valt te volgen, “omdat je de nieuwe tanden al in de kaak kunt zien zitten”.

Ook in onze streek

Dergelijke dieren zwommen ooit ook in onze streek. “Wij zijn nu vooral te koud voor krokodillen, maar in de warmere periodes van het verleden kwamen ze hier zeker voor”, zegt Wallaard. Uit Nederland zijn langsnuitige zeekrokodillen bekend van zo’n 67 miljoen jaar oud, een stuk ouder dan de Egyptische vondst. Langs de Noordzeekust zijn nog andere resten gevonden. “Maar hoe oud en welke soorten dat precies zijn, dat weten we nog niet.”

Rond de Middellandse Zee hielden krokodillen het tientallen miljoenen jaren vol. Het einde kwam zo’n 6 miljoen jaar geleden, toen de Middellandse Zee grotendeels droogviel.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Wat nog openstaat

Er is in Egypte geen nieuw bot gevonden. Uitgerekend de snuit, waar deze dieren op worden beoordeeld, is niet compleet.
Hoe doorslaggevend die ontbrekende snuitpunt is, hangt volgens Wallaard af van hoeveel er precies mist. “Natuurlijk is bij gavialen de lange

snuit typisch, maar er zijn veel meer kenmerken waarnaar gekeken wordt om soorten binnen die groep te plaatsen en te onderscheiden.” Wel blijft de stamboom van krokodillen een puzzel met weinig stukjes. “De meeste soorten zijn bekend van erg weinig materiaal, dus we hebben daar nog veel vragen over.”

Voor musea is de boodschap wel bemoedigend. In hun lades liggen meer oude vondsten die nooit een scanner hebben gezien. “Daarom zijn toegankelijke museumcollecties zo belangrijk”, zegt Stein. “Er zouden weleens onbeschreven nieuwe soorten in verborgen liggen.”

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

Bronmateriaal

Fout gevonden?

Voor jou geselecteerd