Wie over het herpes simplex-virus (HSV-1) hoort, denkt eerder aan een pijnlijke koortslip dan aan kankerbestrijding. Toch zijn oncologen wereldwijd enthousiast over het veelvoorkomende virus. Wetenschappers hebben een genetisch aangepaste versie van HSV-1 ingezet als wapen tegen uitgezaaide melanoom, een gevaarlijke vorm van huidkanker. En de resultaten liegen er niet om.
Een derde van de patiënten in een internationale klinische studie zag zijn tumoren met minstens 30 procent krimpen. Bij bijna een op de zes deelnemers verdwenen de tumoren zelfs volledig.
Een tweede kans
In de studie zijn patiënten behandeld aan een uitgezaaide vorm van melanoom die niet of niet langer reageerde op de standaard immuuntherapieën. Deze behandelingen stimuleren het eigen afweersysteem om kankercellen te bestrijden, maar zijn helaas niet voor iedereen effectief. “De resultaten van deze studie zijn zeer bemoedigend”, zegt medisch oncoloog Gino Kim In van Keck Medicine USC (Californië), de hoofdonderzoeker van het Amerikaanse deel van de studie. “Melanoom is de vijfde meest voorkomende vorm van kanker bij volwassenen en ongeveer de helft van de gevorderde gevallen reageert niet op bestaande behandelingen. Deze nieuwe therapie biedt hoop aan patiënten die door hun opties heen zijn.”
Hoe een virus kanker te lijf gaat
De behandeling maakt gebruik van een genetisch aangepaste versie van HSV-1, ook wel RP1 genoemd. Dit oncolytische virus is zo aangepast dat het uitsluitend kankercellen aanvalt en vernietigt, terwijl het gezonde cellen met rust laat. RP1 is bovendien in staat om het immuunsysteem van het lichaam te activeren, zodat het ook niet-geïnjecteerde tumoren kan opsporen en vernietigen.
De kanker kreeg een combinatie van het oncolytische virus en de bekende immuuntherapie nivolumab voor de kiezen, waarbij RP1 iedere twee weken werd toegediend via injecties in zichtbare of diepere tumoren, zoals in de longen of lever. Patiënten die positief reageerden op de behandeling, gingen daarna verder met nivolumab alleen. Het fascinerende was dat niet alleen de geïnjecteerde tumoren slonken. Bij niet-behandelde tumoren op andere plekken in het lichaam gebeurde hetzelfde. “Dit wijst erop dat RP1 het immuunsysteem effectief activeert om kankercellen door het hele lichaam te bestrijden”, legt Kim In uit.
Van koortslip naar kankermedicijn
HSV-1 komt overal ter wereld voor en naar schatting twee op de drie mensen hebben het virus onder de leden. Herpes simplex is vooral bekend als veroorzaker van koortslip of koortsblaren rond de mond. Toch blijkt het virus in aangepaste vorm verrassend effectief en veilig in het gebruik tegen kanker. Het veroorzaakt geen herpes en de patiënten in de studie verdroegen het goed. De bijwerkingen waren mild en ernstige complicaties deden zich nauwelijks voor. In januari 2025 deed de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) een versnelde beoordelingsprocedure voor het middel RP1 in combinatie met nivolumab voor melanoompatiënten bij wie eerdere behandelingen faalden.
Hoewel het nog te vroeg is om te zeggen of de positieve effecten blijvend zijn, zijn de resultaten van deze studie zonder meer hoopgevend. “Ik geloof dat oncolytische virussen zoals RP1 een nieuw tijdperk kunnen inluiden in de behandeling van kanker”, zegt Kim In. “Voor sommige patiënten kunnen ze het verschil maken tussen wanhoop en een tweede kans.” De komende jaren zal vervolgonderzoek moeten uitwijzen hoe breed inzetbaar de aanpak is, maar de eerste stappen zijn gezet.
