Er zit iets flink tegenstrijdigs in onze pogingen om klimaatverandering tegen te gaan: het kan leiden tot meer honger in de wereld. Gelukkig kan schonere lucht, meer specifiek minder ozon, een deel van het probleem oplossen.
Dat blijkt uit nieuw internationaal onderzoek, gepubliceerd in Nature Food. Wetenschappers gebruikten zes wereldwijde agro-economische modellen om te berekenen hoe klimaatverandering, klimaatbeleid en veranderingen in luchtvervuiling samen de voedselzekerheid beïnvloeden.
De uitkomst laat zien hoe complex het wereldwijde voedselsysteem is: maatregelen die bedoeld zijn om klimaatverandering tegen te gaan, kunnen tegelijkertijd leiden tot nieuwe druk op de voedselproductie.
Minder honger in een wereld zonder extra klimaatbeleid
De onderzoekers vergeleken verschillende toekomstscenario’s. In het zogenoemde basisscenario blijven het klimaat en de luchtvervuiling zoals nu, terwijl de wereld zich sociaal en economisch ontwikkelt volgens een middenscenario met gematigde bevolkingsgroei en ontwikkelingen die grotendeels aansluiten bij historische trends.
Volgens de mediaan van de zes modellen neemt in dat scenario de voedselbeschikbaarheid wereldwijd toe. Daardoor daalt het aantal mensen dat risico loopt op honger. Waar in 2020 nog zo’n 720 miljoen mensen kampen met grote voedselonzekerheid, zou dat aantal in 2050 dalen tot circa 330 miljoen mensen.
Strenger klimaatbeleid verhoogt voedselprijzen
Dat plaatje verandert als landen maatregelen nemen om de opwarming te beperken tot 1,5 graden, het beruchte cijfer uit het Klimaatakkoord van Parijs. In dit scenario worden bijvoorbeeld koolstofprijzen ingevoerd samen met andere klimaatmaatregelen. Dit vergroot echter de concurrentie om land, onder meer door de productie van bio-energie en door herbebossing. Daardoor stijgen landbouw- en voedselprijzen.
Het gevolg: de wereldwijde voedselbeschikbaarheid neemt af. Tegen 2050 lopen daardoor ongeveer 56 miljoen meer mensen risico op honger vergeleken met het basisscenario, een flinke toename van 17 procent.
Schonere lucht helpt gewassen groeien
Maar datzelfde klimaatbeleid brengt ook een onverwacht voordeel met zich mee. Maatregelen die CO2-uitstoot verminderen, verlagen namelijk ook de uitstoot van ozon. En dat is belangrijk, want ozon is schadelijk voor gewassen. Als de ozonconcentratie daalt, stijgt de opbrengst van gewassen. Daardoor dalen voedselprijzen en neemt de voedselbeschikbaarheid weer iets toe.
Volgens de berekeningen compenseert dit effect ongeveer 15 procent van de extra honger die door klimaatbeleid ontstaat. In absolute aantallen gaat het om ongeveer 8,4 miljoen mensen.
Opvallend genoeg komen de voordelen van schonere lucht vooral ten goede aan regio’s waar voedselonzekerheid nu al het grootst is. Sub-Sahara Afrika en India zijn samen goed voor 56 procent van het honger-verlagende effect van de dalende ozonconcentraties.
Belangrijke les voor toekomstig klimaatbeleid
Volgens de onderzoekers laten de resultaten zien dat het essentieel is om klimaatverandering, klimaatbeleid en veranderingen in luchtvervuiling gezamenlijk te analyseren. Alleen zo ontstaat een volledig beeld van de wisselwerking binnen het wereldwijde voedselsysteem. Eerdere studies hebben de negatieve gevolgen van klimaatbeleid voor voedselzekerheid mogelijk overschat, omdat ze het positieve effect van minder ozon niet meenamen.
Toch blijft de kernboodschap volgens de onderzoekers overeind: strenge klimaatmaatregelen kunnen het risico op honger vergroten als de gevolgen voor landgebruik en voedselprijzen niet goed worden beheerd. Daarom is het cruciaal dat beleidsmakers bij het ontwerpen van klimaatmaatregelen niet alleen kijken naar de uitstoot van broeikasgassen, maar voedselzekerheid expliciet meenemen in de besluitvorming.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Hoe kappers kunnen helpen in de strijd tegen klimaatverandering en Klimaatverandering bedreigt nu ook veehouderij: helft grasland wordt op termijn onbruikbaar. Of lees dit artikel: Klimaatverandering breekt krachtig broeikasgas sneller af dan gedacht. En dat is slecht nieuws.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
