Veel mensen denken nog steeds dat het aanpakken van klimaatverandering veel geld kost, maar het tegendeel is waar: de wereldeconomie is juist beter af als we de opwarming tegengaan. De VN becijferde in een nieuw rapport hoeveel het oplevert als we klimaatverandering en luchtvervuiling tegelijk aanpakken: voor elke geïnvesteerde dollar verdienen we er 15 terug.
Die opbrengst is groter dan als we klimaatverandering en luchtvervuiling afzonderlijk bestrijden. Daarbij gaat het om directe economische voordelen, zoals lagere zorgkosten en een hogere arbeidsproductiviteit, maar ook om de financiële waardering van gezondere levens en minder vroegtijdige sterfte.
Het rapport van het VN-Milieuprogramma UNEP en de Climate and Clean Air Coalition (CCAC) is de eerste uitgebreide economische analyse waarin klimaat- en luchtkwaliteitsbeleid samen worden bekeken. “Te lang hebben we klimaatactie behandeld als een kostenpost die beheerst moet worden en luchtvervuiling beschouwd als een nadeel van economische ontwikkeling”, zegt Inger Andersen, uitvoerend directeur van UNEP. “Dit rapport laat het tegenovergestelde zien: schone lucht is een belangrijke motor voor ontwikkeling, gezondheid, voedsel- en energiezekerheid en klimaatstabiliteit, iets waarin we moeten investeren dus.”
Uitstel kost jaarlijks 1,5 biljoen dollar
Centraal in het rapport staan 25 maatregelen. Volledige invoering daarvan zou in 2035 jaarlijkse economische baten opleveren ter waarde van 2,8 procent van het mondiale bruto binnenlands product. In 2050 loopt dat op tot 4,5 procent en in 2100 tot 11,4 procent. Ter vergelijking: in 2022 ging 2,18 procent van het wereldwijde bbp naar subsidies voor fossiele brandstoffen. Aan gezondheidszorg werd in 2023 wereldwijd 9,3 procent van het bbp besteed.
Uitstel blijkt zelfs bijzonder kostbaar. Elk jaar vertraging betekent dat meer dan 1,5 biljoen dollar aan jaarlijkse baten verloren gaat, ongeveer 0,5 procent van het mondiale bbp. Zelfs als de maatschappelijke baten die niet rechtstreeks via de markt lopen buiten beschouwing blijven, levert iedere geïnvesteerde dollar nog ongeveer 4 dollar op.
“Een kosten-batenverhouding van 15 tegen 1 zou in vrijwel elke andere sector onmiddellijk kapitaal aantrekken”, zegt Elliott Harris, onafhankelijk medevoorzitter van de analyse. “De enige reden waarom dat bij geïntegreerde klimaat- en luchtkwaliteitsmaatregelen nog niet gebeurt, is dat de opbrengsten verdeeld zijn over zorgstelsels, productiviteit en vermeden klimaatschade, in plaats van dat ze op één balans terechtkomen.”
Leestip: Nieuw VN-rapport: de grens van 1,5 graden opwarming is niet meer haalbaar
Miljoenen vroegtijdige sterfgevallen
De gezondheidswinst weegt zwaar mee. Blootstelling aan luchtvervuiling buitenshuis werd in 2025 in verband gebracht met zo’n 6,4 miljoen vroegtijdige sterfgevallen wereldwijd. Luchtvervuiling binnenshuis hing samen met nog eens 2 miljoen doden, onder wie ongeveer 300.000 kinderen. En mensen gaan niet alleen dood door ongezonde lucht, ze worden er ook ziek van. Buitenluchtvervuiling droeg in 2025 bij aan 5,5 miljoen nieuwe gevallen van astma bij kinderen en 2 miljoen nieuwe gevallen van dementie. Daarnaast zijn er nog miljoenen mensen die hartaanvallen, longaandoeningen, diabetes, beroertes of longkanker kregen door smerige lucht.
De 25 onderzochte maatregelen bestrijken zes sectoren: energie en fossiele brandstoffen, industrie, transport, landbouw en voedselvoorziening, koken en verwarmen in woningen en afvalbeheer. Het pakket omvat onder meer hernieuwbare energie, energie-efficiëntie, schonere kook- en verwarmingsmethoden, strengere voertuignormen, elektrische voertuigen, efficiënter kunstmestgebruik, beter mest- en afvalbeheer en het terugdringen van fluorkoolwaterstoffen (HFK’s).
Volledige uitvoering kan tot 2050 ongeveer 144 miljoen vroegtijdige sterfgevallen door luchtvervuiling voorkomen. Daarvan zouden er 96 miljoen samenhangen met vervuiling van de buitenlucht. Ook kunnen honderden miljoenen gevallen van chronische ziekten worden voorkomen.
Leestip: El Niño komt eraan: waarom klimaatwetenschappers zich nu extra zorgen maken
Ook de opwarming neemt sterk af
De klimaatwinst is eveneens aanzienlijk. Als de maatregelen onmiddellijk worden ingevoerd, is de wereldwijde CO2-uitstoot in 2050 de helft lager dan in het basisscenario. De methaanuitstoot daalt met 60 procent en belangrijke luchtverontreinigende stoffen, waaronder zwarte koolstof, zwaveldioxide en stikstofoxiden, nemen met ongeveer 70 procent af.
Daarmee kan naar schatting 0,34 graden Celsius aan mondiale opwarming worden vermeden in 2050 en 1,4 graden in 2100. In de meeste regio’s kan de vermeden opwarming tegen het einde van de eeuw oplopen tot 1,5 à 2 graden, doordat land sneller opwarmt dan het wereldwijde gemiddelde.
Toch liggen er forse obstakels. Versnipperde besluitvorming, beperkte handhavingscapaciteit en gebrekkige samenwerking tussen overheden kunnen volledige invoering wereldwijd met bijna acht jaar vertragen. Worden die barrières aangepakt, dan kan dat tot 2040 maximaal 10 biljoen dollar aan extra gezondheidsbaten opleveren.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
