Nieuw onderzoek van het Santa Fe Instituut toont aan dat klimaatbeleid dat mensen dwingt hun levensstijl aan te passen, soms hun duurzame waarden kan ondermijnen. Mandaten zoals een verbod op stadsauto’s roepen weerstand op, zelfs bij mensen die vrijwillig duurzaam leven, en kunnen de steun voor verdere klimaatmaatregelen verzwakken.
Wetenschappers van het Santa Fe Instituut, een non-profit onderzoeksinstituut uit New Mexico in de VS, onderzochten welk type klimaatbeleid het best doet volgen. Ze ontdekten dat beleid dat van mensen vraagt hun levensstijl aan te passen, zoals een verbod op stadsauto’s, soms averechts werkt.
Gedragseconoom en psycholoog Katrin Schmelz, onderzoeker bij SFI Complexity en hoofdauteur van het onderzoek, zegt dat beleid niet alleen bepaald gedrag stimuleert. Volgens haar kan het ook onderliggende waarden van mensen veranderen en zo onbedoelde negatieve gevolgen hebben Aan de andere kant kan het ook juist groene waarden bevorderen.
Negatieve effecten ziet Schmelz ook bij de “groenste” burgers. Van goedbedoelde maar slecht ontworpen overheidsregels zouden hun duurzame waarden afzwakken. Dat maakt burgers over het algemeen ook minder ontvankelijk voor verdere duurzaamheidsregels, stellen de onderzoekers. Zo raakt het verbod op stadsauto’s ook een gevoelige snaar bij mensen die vrijwillig kiezen voor een duurzame levensstijl.
‘Verdringingseffect’
Opgelegde beperkingen beperken de vrijheid, vinden sommige burgers. En daardoor brokkelen hun duurzaamheidswaarden af. Dat fenomeen scharen de onderzoekers van het SFI onder het zogenaamde ‘verdringingseffect’. De afkeer van controle verdringt dan de bestaande motivatie voor een groene levensstijl. Dan zijn mensen dus minder geneigd om te fietsen, te lopen en het openbaar vervoer te nemen. “Deze verdringingseffecten zijn zo groot dat beleidsmakers zich zorgen moeten maken,” zegt SFI-professor en econoom Sam Bowles.
Voor hun onderzoek ondervroegen Schmelz en Bowles ruim drieduizend Duitse burgers over klimaatbeleid en – ter vergelijking – COVID-19-beleid. Verrassend genoeg waren de negatieve reacties op klimaatmaatregelen in hun vragenlijst 52 procent groter dan op de COVID-19-maatregelen.
“We hebben tijdens de COVID-19-pandemie in de VS en andere landen een ongelooflijke vijandigheid gezien tegenover maatregelen, waardoor de uitvoering van broodnodige overheidsmaatregelen werd belemmerd. Het lijkt erop dat de klimaatproblematiek nog veel erger zou kunnen zijn,” zegt Bowles.
Korteafstandsvluchten
Toch is er reden voor optimisme, zegt Schmelz: “Mensen staan meer open voor beleid dat zij effectief vinden (voor het verminderen van de CO2-uitstoot) en dat zij niet als een inbreuk op hun privacy beschouwen. Mensen reageren ook veel positiever als ze niet het gevoel hebben dat een beleid hun vrijheid beperkt. In Duitsland is er dan ook minder weerstand tegen beperkingen op korteafstandsvluchten in vergelijking met andere beleidsmaatregelen. Dit komt mogelijk doordat het Europese spoorwegnet een adequaat alternatief biedt (wat bijvoorbeeld in de VS niet het geval is).”
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
