De ijskappen van Antarctica smelten door klimaatverandering en daardoor worden sommige bergtoppen ijsvrij. Die blijken veel ijzerrijk gesteente te bevatten dat in de vorm van steengruis in de omliggende oceaan terechtkomt. Dit stimuleert de groei van fytoplankton, wat helpen bij de vermindering van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer over lange tijd.
Onderzoekers analyseerden steengruis dat afkomstig is uit het Sør Rondane-gebergte op Oost-Antarctica. Ze ontdekten dat de verweerde rotsen die boven het ijs uitsteken hoge concentraties ijzer bevatten, zelfs tien keer hoger dan eerder werd gedacht.
Roest
De bergtoppen die boven het ijs uitsteken worden nunataks genoemd (eenzame bergen in het Groenlands). Tijdens expedities dienen ze vaak als navigatiepunten. Nu blijken die punten drie keer meer ijzer te bevatten dan de mini-steentjes die door gletsjers worden aangevoerd. Van de monsters die de wetenschappers namen vertoonden sommigen zelfs een bijzonder hoog ijzergehalte, zo hoog dat de deeltjes tekenen van roest vertoonden.
“Onze bevindingen laten zien dat uitstekend gesteente op Antarctica werkt als een soort ijzerfabriek”, zegt Kate Winter, hoofddocent aan de School of Geography and Natural Sciences van Northumbria University. “Hoewel de temperatuur zelden boven het vriespunt komt, kan zonlicht donkere rotsen verwarmen. In de zomer zelfs tot boven de 20 graden. Daardoor ontstaan de omstandigheden die nodig zijn voor verwering en de vorming van ijzerverbindingen.”
Plankton
En nu komt het: door het ijzer dat via de gletsjers in zee stroomt, wordt de groei van fytoplankton gestimuleerd. Fytoplankton wordt gezien als een van de belangrijkste waterplanten voor de productie van zuurstof. Het neemt bovendien meer koolstof op dan het zelf produceert. Dit bevestigen ook satellietwaarnemingen. Dat is goed nieuws. Zo zou namelijk de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer kunnen verminderen.
Dr. Winter zegt daarover: “Het interessante is dat we wat hoop kunnen putten uit deze ontdekking. We weten dat CO2 een belangrijke factor is in klimaatverandering. Uit ons onderzoek blijkt dat het ijzerrijke steengruis kan bijdragen aan de afvoer van CO2. Het is belangrijk om te begrijpen wat het zou betekenen als deze kleine hoeveelheden over heel Antarctica vervoerd worden naar zee.”
Niet te vroeg juichen
Het onderzoeksteam, bestaande uit wetenschappers van de universiteiten van Newcastle, Swansea, Plymouth, Edinburgh en Leeds, waarschuwt echter dat er een aanzienlijke vertraging in dit proces zit. Met behulp van modellen berekenden ze dat het 10.000 tot 100.000 jaar duurt voordat al het ijzerrijke steen wat in de bergen ligt opgeslagen, de kust bereikt.
Sian Henley, oceaanwetenschapper aan de School of GeoSciences van de Universiteit van Edinburgh, legt uit: “Het steengruis dat we nu in de bergen onderzoeken doet er lang over om de oceanen te bereiken. We weten uit zeebodemonderzoek dat het ijzerrijke steengruis al duizenden jaren lang naar de kust wordt vervoerd. Het kan dus ook zijn dat wat we nu zien een voorproefje is van veranderingen die we in de toekomst kunnen verwachten als de gletsjers dunner worden en meer rotsen bloot komen te liggen.”
Het lijkt erop dat naarmate de temperaturen stijgen verschillende factoren de hoeveelheid ijzer die in de Zuidelijke Oceaan terechtkomt, vergroten. Als de ijskappen dunner worden, zullen er meer rotshellingen te zien zijn. Van die rotshellingen zal meer steengruis in gletsjers terechtkomen en meer verwering zorgt voor meer ijzerverbindingen en uiteindelijk voor meer fytoplankton.
