Uit een groot internationaal onderzoek blijkt dat kindermisbruik de structuur van de hersenen mogelijk blijvend kan veranderen.
Mensen die in hun jeugd zijn mishandeld hebben op volwassen leeftijd een andere hersenstructuur dan mensen zonder zulke ervaringen. Die verschillen zijn niet altijd hetzelfde: op basis van leeftijd en geslacht kunnen sommige hersengebieden groter of dikker zijn dan verwacht, terwijl andere juist kleiner of dunner zijn. Vooral bij jongvolwassen vrouwen zijn de verschillen duidelijk zichtbaar. Dat blijkt uit een groot internationaal onderzoek onder 3711 mensen uit acht landen. De studie verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Biological Psychiatry.
Depressie of PTSS
De onderzoekers bekeken MRI-scans van mensen met een depressie of posttraumatische stressstoornis (PTSS), maar ook van gezonde deelnemers. Zo wilden ze onderzoeken of nare ervaringen in de jeugd samenhangen met verschillen in de opbouw van het brein, los van een psychiatrische diagnose.
“We weten dat mishandeling als kind een belangrijke risicofactor is voor veel stoornissen die met stress te maken hebben, waaronder depressie en PTSS,” zegt hoogleraar psychologie Tiffany Ho. “We wilden weten of er zoiets bestaat als een ‘neurobiologisch litteken’ dat met deze ervaringen samenhangt.”
Leestip: Niet alleen roken: ook e-sigaret in huis gaat samen met meer astmaklachten bij kinderen
De onderzoekers spreken bewust over een ‘litteken’, maar dat woord moet niet al te letterlijk worden genomen. Het onderzoek laat namelijk niet zien dat mishandeling fysieke schade aan het brein veroorzaakt. Wat het team echter wel laat zien is dat er duidelijke verbanden bestaan tussen de ernst van mishandeling en de uiteindelijke structuur van verschillende hersengebieden.
Mishandeling en verwaarlozing
De deelnemers waren tussen de 8 en 69 jaar oud. Zij vulden een vragenlijst in over hun jeugd. Daarin werd gevraagd naar lichamelijke mishandeling, emotionele mishandeling, seksueel misbruik, lichamelijke verwaarlozing en emotionele verwaarlozing. De onderzoekers maakten daarna aparte scores voor mishandeling en verwaarlozing. Zo konden ze bekijken of verschillende soorten negatieve ervaringen ook met verschillende veranderingen in het brein samenhingen.
Daarna vergeleken ze de MRI-scans met zogenoemde ‘normatieve groeimodellen’ van het brein. Die werken min of meer als een groeicurve: zo’n model laat zien wat op een bepaalde leeftijd en bij een bepaald geslacht gebruikelijk is voor bijvoorbeeld de dikte, het oppervlak en het volume van een hersengebied.
Leestip: Wereldwijde verdubbeling van aantal mensen met psychische stoornis: Nederland scoort slecht
Bij jongvolwassenen die ernstigere vormen van mishandeling hadden meegemaakt waren onder meer de thalamus en de globus pallidus groter dan verwacht. Tegelijkertijd waren delen van de hersenschors, waaronder gebieden rondom de middenhersenen, juist dunner of kleiner. Ook het oppervlak van verschillende delen van de hersenschors week af. De sterkste patronen werden gevonden bij jongvolwassen vrouwen. Bij oudere vrouwen waren sommige verschillen nog steeds zichtbaar.
“Mishandeling veranderde niet één enkel gebied op één vaste manier,” legt onderzoeker Haley Wang uit. “We zagen veranderingen in volume, oppervlak en dikte in veel gebieden die vrijwel altijd betrokken zijn bij emoties en denken. Sommige gebieden waren dunner, andere juist dikker. Sommige waren groter en andere kleiner.”
Verschil tussen mannen en vrouwen
Verwaarlozing liet, op basis van geslacht, een ander patroon zien. Bij jonge vrouwen werden vooral verschillen gevonden in het oppervlak van delen van de hersenschors. Bij jonge mannen waren de effecten veel beperkter. Dat ondersteunt volgens de onderzoekers het idee dat nare jeugdervaringen niet altijd op dezelfde manier met de ontwikkeling van het brein samenhangen.
Opvallend genoeg vonden de wetenschappers bij de jongere deelnemers geen duidelijke verbanden. Dat betekent niet automatisch dat er bij kinderen geen veranderingen te zien zijn: aangezien er niet veel kinderen meededen aan het onderzoek is het volgens het team mogelijk dat subtiele verschillen onzichtbaar zijn gebleven.
Leestip: Jouw online reviews helpen cybercriminelen om je vrienden te vinden
Het onderzoek is belangrijk omdat kindermishandeling bekendstaat als een sterke risicofactor voor depressie en PTSS. De nieuwe resultaten laten zien dat mensen met dezelfde diagnose mogelijk via verschillende (biologische) routes bij die aandoening zijn uitgekomen. Dat kan helpen verklaren waarom klachten en de reacties op een behandeling per persoon zo sterk kunnen verschillen.
Vervolgonderzoek
Tegelijkertijd waarschuwen de onderzoekers voor te snelle conclusies: het gaat vooralsnog om een onderzoek dat vooral naar een momentopname kijkt. De deelnemers werden dus niet jarenlang gevolgd. Daardoor kan het onderzoek niet bewijzen dat specifiek kindermishandeling de gevonden verschillen heeft veroorzaakt. Daarnaast benadrukt het team dat dit onderzoek niets zegt over het functioneren van een individu.
De onderzoekers willen daarom een vervolgonderzoek opzetten waarbij mensen voor een langere tijd worden gevolgd. Daarmee kan beter worden onderzocht wanneer deze verschillen ontstaan, hoelang ze blijven bestaan en of ze iets zeggen over het risico op het ontstaan van psychische problemen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Er blijkt een verrassende link tussen ADHD en alcoholmisbruik en Ben jij altijd degene die moet overwerken? Managers maken graag misbruik van loyale werknemers . Of lees dit artikel: Vergeet wat je dacht over collectivisme: dit is wat oosterse en westerse culturen echt van elkaar onderscheidt .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:

