Kinderen met ADHD rennen, springen en stuiteren door het leven. Je zou denken dat al die beweging zorgt voor smalle lijfjes, maar toch blijken ze ook opvallend vaak te kampen met overgewicht. Hoe dat precies zit, is onderwerp van een nieuwe Amerikaans-Italiaanse studie.
De wetenschappers keken naar gezondheidsgegevens uit maar liefst 915 Amerikaanse steden van in totaal meer dan 19.000 kinderen. Het team van de New York University (NYU) en het Italiaanse Nationaal Instituut voor Volksgezondheid ontdekte zo iets opmerkelijks: de link tussen ADHD en obesitas blijkt sterk af te hangen van waar je woont. En vooral van hoe actief je als kind kunt zijn in je directe leefomgeving.
Minder dikte in de drukte
In grotere steden komen zowel ADHD als obesitas minder vaak voor. Hoe drukker de stad, hoe kleiner de kans op deze aandoeningen. Dat klinkt contra-intuïtief, maar volgens de onderzoekers is er een logische verklaring. Grotere steden bieden vaak betere toegang tot gezondheidszorg, hoger onderwijs en hebben meer mogelijkheden om te bewegen. Van parken tot sportclubs, het is vaak beter geregeld in de stad (in de Verenigde Staten althans).
In steden waar deze voorzieningen ontbreken, is het risico op obesitas bij kinderen met ADHD groter. Volgens hoofdonderzoeker Tian Gan is dit een ‘stedelijk voordeel’ dat vaak over het hoofd wordt gezien: “Naarmate steden groeien, lijken ze kinderen beter te beschermen tegen mentale en lichamelijke gezondheidsproblemen.”
Bewegen als medicijn
De studie laat zien dat ADHD indirect leidt tot overgewicht doordat het de fysieke activiteit vermindert. Simpel gezegd: kinderen met ADHD bewegen minder en beweging is natuurlijk essentieel in het voorkomen van overgewicht. Onderzoeker Maurizio Porfiri van NYU legt uit dat gemeentelijk beleid hierin een sleutelrol speelt: “Lokale initiatieven kunnen het verschil maken. Zo kunnen we de impact van ADHD en aanverwante stoornissen op obesitas zo klein mogelijk houden.”
Maar dat is niet het hele verhaal. Volgens medeonderzoeker Simone Macrì beïnvloedt ADHD de kans op overgewicht ook op een andere manier en wel via biologische mechanismen die te maken hebben met impulsbeheersing en eetgedrag. “Een kind dat moeilijk grenzen kan stellen, heeft ook vaak meer problemen met overeten of snacken”, legt hij uit. “We zijn dus op zoek naar een interventie die zowel het beweeggedrag als de impulscontrole aanpakt.”
Kracht van de omgeving
Wat dit onderzoek vooral duidelijk maakt, is dat obesitas en ADHD niet alleen persoonlijke kwesties zijn, maar dat de sociale ruimte ook een grote rol speelt. Een kind met ADHD dat in een wijk woont zonder veilige speelplekken of dat te kampen heeft met voedselonzekerheid heeft simpelweg minder kansen om gezond op te groeien. In een omgeving waar geestelijke gezondheidszorg beschikbaar is, waar schoolondersteuning aanwezig is en waar sport toegankelijk is, nemen deze risico’s flink af.
De bevindingen sluiten aan bij een groeiend bewustzijn onder wetenschappers: gezondheid wordt niet alleen bepaald door genen of gedrag, maar ook door waar je wieg heeft gestaan en waar je speelt, leert en eet. ADHD mag dan een neurobiologische stoornis zijn, de gevolgen ervan, zoals overgewicht, worden sterk beïnvloed door de wereld om het kind heen.
Meer stad, minder vet?
Het is verrassend dat grotere steden een betere bescherming bieden, maar het is niet zo dat urbanisatie een wondermiddel is. Ook in kleine dorpen en steden kunnen slimme beleidsmaatregelen het verschil maken, schrijven de onderzoekers. Denk aan het aanleggen van groene zones, investeren in schoolprogramma’s voor lichamelijke activiteit en laagdrempelige toegang tot psychische zorg. Voor het verbeteren van de gezondheid van onze kinderen moeten we niet alleen kijken naar henzelf, maar ook naar de wereld waarin ze leven.
