Nieuw onderzoek wijst uit dat plastic in de oceanen nog moeilijker afbreekt als je er een stofje aan toevoegt dat in zonnebrandcrème zit. En dat is niet het enige probleem.
Plasticvervuiling in de oceanen is een groot probleem. Maar dat probleem wordt mogelijk nog groter als je er een andere bron van oceaanvervuiling aan toevoegt: zonnebrandcrème. Een stofje in zonnebrandcrème blijkt namelijk af te rekenen met bacteriën die plastic afbreken en tegelijkertijd de groei van potentieel gevaarlijke bacteriën te stimuleren. Dat is te lezen in het blad Journal of Hazardous Materials.
Experiment
Het onderzoek handelt over ethylhexyl methoxycinnamaat (kortweg EHMC). Dit stofje doet dienst als een UV-filter en wordt veelvuldig gebruikt in zonnebrandcrèmes. Wanneer mensen zich met die crèmes insmeren en vervolgens het water in gaan, komt het stofje ook in het water terecht. Eenmaal in het water lossen die vetachtige zonnebrandcrèmes met EHMC niet op, maar kunnen zich vervolgens wel gaan hechten aan ronddobberend plastic afval. En als dat gebeurt, drukt EHMC een zorgwekkend stempel op de bacteriën die dat plastic eveneens hun thuis noemen. Tot die conclusie komen onderzoekers op basis van een (kortdurend) experiment in het laboratorium. Daarbij werden door bacteriën bewoonde stukjes plastic blootgesteld aan EHMC, waarna de onderzoekers keken hoe het de bacteriën vervolgens verging.
Resultaten
Het onderzoek onthult dat EHMC duidelijke veranderingen bewerkstelligt binnen de microbiële samenleving die het mariene plastic herbergt. “En die veranderingen doen ertoe,” vertelt onderzoeker Sabine Matallana-Surget. Zo blijkt EHMC van invloed op aerobe bacteriën – dat zijn bacteriën die alleen in een zuurstofrijk milieu kunnen gedijen. EHMC onderdrukt deze bacteriën – en dat is zorgwekkend, want dit zijn juist ook de bacteriën die helpen om plastic af te breken. Tegelijkertijd zorgt het UV-filter ervoor dat bacteriën die een biofilm – een slijmerige beschermlaag om zichzelf en het plastic – vormen, het juist beter doen. Zo verlengen UV-filters de levensduur van plastic in de oceanen, doordat ze plastic beter bestand maken tegen afbraak door microben.
Verrassend
De bevindingen hebben de onderzoekers ook verrast, vertelt Matallana-Surget aan Scientias.nl. “Wat ons raakte, was dat één enkele stof – EHMC – de hele microbiële gemeenschap kon beïnvloeden. We verwachtten wel een zekere stressreactie, maar we hadden niet voorzien dat EHMC de nuttige, plastic-afbrekende aerobe bacteriën zou remmen, terwijl het bacteriën die goed gedijen in zuurstofarme omstandigheden en dikkere, stabielere biofilms vormen, juist bevordert. Het is alsof EHMC fungeert als een soort ‘biofilmstabilisator’ die het plastic én zijn microbiële bewoners beschermt tegen natuurlijke afbraakprocessen.”
Zuurstof
Maar hoe verandert het stofje de microbiële samenleving nu precies? “EHMC lijkt de beschikbaarheid van zuurstof rond het plastic te verminderen,” vertelt Matallana-Surget aan Scientias.nl. “En zo een giftigere micro-omgeving voor gespecialiseerde aerobe bacteriën te creëren. Tegelijkertijd zien we dus een toename van bacteriën die geen zuurstof nodig hebben en juist erg goed zijn in het vormen van beschermende slijmlagen, de zogeheten biofilms. Die slijmerige coatings maken het plastic moeilijker afbreekbaar.” Maar daar blijft het niet bij. “Ze bieden mogelijk ook een veilige haven voor schadelijke bacteriën.” Onder de micro-organismen die EHMC stimuleert, bevinden zich namelijk ook bacteriën die zich kunnen gedragen als opportunistische ziekteverwekkers en uitblinken in het vormen van beschermende biofilms – die langer blijven bestaan en moeilijk te verstoren zijn, waardoor ook die bacteriën dus lastig te bestrijden kunnen zijn.
Dubbele dreiging
En zo lijkt EHMC welbeschouwd dus een dubbele bedreiging te vormen. “De afbraak van plastic wordt vertraagd, terwijl de micro-organismen die zich erop vestigen risico’s kunnen vormen voor zowel mariene ecosystemen als mogelijk de volksgezondheid,” merkt Matallana-Surget op. Daarnaast verandert het onderzoek volgens haar ook onze kijk op plasticvervuiling. “Het plastic is geen passief materiaal, maar een levend ecosysteem, gekoloniseerd door micro-organismen die beïnvloed worden door andere opkomende en wijdverspreide verontreinigende stoffen in het oppervlaktewater.”
Meer onderzoek naar de impact van zonnebrandcrème op de plasticvervuiling is hard nodig, zo benadrukt Matallana-Surget. “Zonnebrandcrèmes bevatten doorgaans niet één, maar een combinatie van twee of meer UV-filters,” legt ze uit. “Het is cruciaal dat we de gecombineerde impact van deze ingrediënten gaan begrijpen. Plastic doet er in de oceaan al tot meer dan een eeuw over om te worden afgebroken; als het bovendien bedekt wordt door stabiliserende biofilms die worden getriggerd door co-vervuilende stoffen zoals EHMC, kan die afbraaktijd nog verder oplopen,” aldus Matallana-Surget. “Het is duidelijk geworden dat we bedreigingen zoals plastic of zonnebrandcrème niet meer los van elkaar kunnen zien. Ze gaan de interactie met elkaar aan, versterken elkaar en kunnen onvoorziene ecologische risico’s met zich meebrengen.”
