Voordat jonge vogels uitvliegen, is de wereld buiten het nest één groot mysterie. Dat kan levensgevaarlijk zijn, maar de kauw heeft daar een evolutionair kunstje voor gevonden. Uit onderzoek blijkt dat deze bijdehante vogels hun kuikens via geluid al precies leren voor wie ze bang moeten zijn.
Wijs worden door schade en schande is in de dierenwereld een slecht idee. Als een jonge vogel er na het uitvliegen pas door vallen en opstaan achter moet komen dat een naderende roofvogel gevaarlijk is, is de kans groot dat hij het niet navertelt. Wetenschappers van de Universiteit van Exeter hebben nu ontdekt hoe kauwen dit probleem tackelen: de kuikens luisteren simpelweg hun ouders af vanuit hun veilige holletje in de boom.
Een muzikale test met roofvogels
Om erachter te komen hoe dit leerproces precies werkt, hebben de Britse onderzoekers een experiment uitgevoerd bij bijna veertig verschillende nesten met kuikens van nog geen maand oud. Ze speelden via luidsprekers de geluiden af van een havik en van een onschuldige Amerikaanse goudplevier.
De geluiden werden gemixt met de kreten van volwassen kauwen. Soms koppelden de onderzoekers de vreemde vogelgeluiden aan paniekerige alarmroepen en soms aan geruststellende contactgeluiden die aangeven dat alles veilig is. De jonge kauwtjes hadden de havik en de plevier in hun leefgebied in Cornwall nog nooit in het echt gehoord, want deze dieren zijn er zeer zeldzaam, dus het was voor hen compleet nieuwe informatie.
Ingebouwde onzinfilter
Zodra de onbekende kreet van de havik tegelijk werd afgespeeld met een waarschuwing van een volwassen kauw, sloegen de jongen dit direct op als gevaar. Toen ze het havikgeluid later nog eens hoorden, schoot hun waakzaamheid omhoog en staken ze direct hun koppies op om de omgeving te scannen. Bij de geruststellende geluiden gebeurde dit veel minder vaak.
Het koppelen van de paniekkreet aan de onschuldige plevier had totaal geen effect. De kuikens werden niet bang voor een vogel die van nature geen bedreiging vormt, zelfs niet als de volwassen vogels alarm sloegen.
De onderzoekers concluderen hieruit dat de evolutie deze vogels een soort ‘onzinfilter’ heeft meegegeven. Ze zijn biologisch voorgeprogrammeerd om alleen angstig te worden voor geluiden die effectief bij een roofdier zouden kunnen passen. Hierdoor verspillen ze geen kostbare energie aan het vluchten voor dingen die toch geen kwaad kunnen.
Razendsnel aanpassen aan nieuwe gevaren
Dit vermogen om razendsnel ‘sociaal te leren’ is goud waard voor de kauw. Roofdieren zoals de havik duiken steeds vaker op in gebieden waar ze voorheen zeldzaam waren. Doordat de oudervogels hun opgedane kennis via geluid direct kunnen doorgeven aan de volgende generatie, krijgt de soort als geheel een veel grotere kans om te overleven. Maar doordat de dieren een ingebouwde filter hebben, leren ze niet de foute dingen. De studie is gepubliceerd in het vakblad Biology Letters.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Heb je je ooit weleens afgevraagd waar die luidruchtige kauwen het over hebben? Wetenschappers zijn eruit! en Australische eksters zijn superslim, maar dat blijkt – heel verrassend – niet in de genen te zitten. Of lees dit artikel: Kijk je graag naar vogels? Dan geef je je brein misschien een voorsprong.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
