Jantje is een sloddervos en Pietje houdt zich graag een beetje op de achtergrond. Ondertussen weet Truus wel van wanten, want: zo zijn ze nu eenmaal. Lange tijd gingen we ervan uit dat onze persoonlijkheid min of meer vaststaat zodra we volwassen zijn. Nieuw onderzoek zet daar echter grote vraagtekens bij. Onze karaktereigenschappen blijken veel veranderlijker dan de meeste mensen beseffen.
Zowel het grote publiek als veel psychologen gingen er lange tijd van uit dat persoonlijkheidstrekken permanent zijn, stabiel, grotendeels aangeboren en nauwelijks nog te veranderen na de kindertijd. Dat idee zit diep geworteld in onze taal: uitdrukkingen als ‘blijf trouw aan jezelf’ gaan er impliciet van uit dat iedereen een vaste, onveranderlijke kern heeft. Zelfs mensen die actief aan zelfverbetering werken, zien hun ontwikkeling vaak niet als een echte verandering van wie ze zijn, maar als het vinden van hun ‘ware zelf’ of het afleren van slechte gewoontes.
Hoewel decennia aan onderzoek dit beeld al heeft ontkracht, bleven twee vragen onbeantwoord: hoeveel veranderen karaktertrekken eigenlijk in vergelijking met andere aspecten van het leven en komen de verwachtingen van mensen daarover overeen met de werkelijkheid?
Twee onderzoeken, één duidelijke conclusie
Om dit uit te zoeken, kregen 887 volwassenen uit de Verenigde Staten eerst een lijst van 25 kenmerken voorgelegd, waaronder de Big Five-karaktertrekken (extraversie, vriendelijkheid, consciëntieusheid, neuroticisme en openheid) en twintig andere variabelen zoals inkomen, fysieke gezondheid, zelfvertrouwen en sociale activiteit. Deelnemers moesten op een schaal van 0 (helemaal niet) tot 11 (heel veel) inschatten hoeveel elk kenmerk gemiddeld verandert tussen je 15de en 90ste jaar.
Vervolgens analyseerden de onderzoekers gegevens uit acht grote langlopende studies met in totaal bijna 170.000 deelnemers uit de Verenigde Staten, Duitsland, Australië en Nederland. Met een uitgebreid statistisch model konden ze echte persoonlijkheidsverandering onderscheiden van ruis in de data. Zo ontstond er enerzijds een beeld van de nettoverandering, oftewel de totale verschuiving tussen 15 en 90 jaar, en de cumulatieve verandering, die ook alle tussentijdse schommelingen meetelt, zelfs als iemand uiteindelijk weer bij het startpunt uitkomt.
De Big Five is helemaal niet zo stabiel
Uit de data blijkt dat de Big Five-trekken minstens zoveel veranderen als andere levensfactoren, zowel van jaar tot jaar als over een heel leven. Consciëntieusheid, de neiging om zorgvuldig, plichtsgetrouw en verantwoordelijk te zijn, is bijvoorbeeld niet hetzelfde op je 15de als op je 90ste. En van de 32 gemeten variabelen stonden extraversie en openheid in de top 10 van grootste dalingen over een mensenleven, consciëntieusheid eindigde als vijfde meest veranderlijke variabele van allemaal.
In veel gevallen waren deze veranderingen minstens even groot als bij zaken die we juist als flexibel beschouwen, zoals levenstevredenheid, inkomen of gezondheid.
Mensen zitten er compleet naast
Het contrast tussen wat mensen denken en wat er werkelijk gebeurt, is opvallend groot. Bij voorspellingen over andere levensaspecten zaten mensen vaak redelijk dicht bij de waarheid: veranderingen in hun eigen gezondheid onderschatten ze slechts in 29 tot 43 procent van de gevallen. Maar als het om persoonlijkheid ging, onderschatten deelnemers de verandering van jaar tot jaar in 90 procent van de gevallen en de verandering over een heel leven zelfs in 100 procent van de gevallen.
De uitkomsten weerleggen dus het populaire idee van ‘dit is nu eenmaal wie ik ben’. In plaats daarvan schetsen de onderzoekers een realistischer beeld: mensen kunnen wel degelijk veranderen, al gaat dat meestal geleidelijk.
Wel is er een kanttekening: de studie keek naar gemiddelden binnen grote groepen, waardoor niet duidelijk wordt hoe verandering er voor een individu concreet uitziet.
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
