Japanse makaken zoeken tijdens een warme dag niet altijd de schaduw op. Soms blijkt vooral halfschaduw handig te zijn.
Wie het buiten warm heeft zoekt vaak naar schaduw. Dat lijkt logisch: in de schaduw is het vaak een stuk koeler dan in de volle zon. Dat geldt zeker voor warmbloedige dieren, zoals mensen en apen. Toch blijken dieren niet altijd die logica te volgen: Japanse makaken kiezen bij hoge temperaturen namelijk niet altijd voor de koelste plek. Soms rusten ze juist op een plek waar een deel van hun lichaam in de zon ligt en een deel in de schaduw.
Dat blijkt uit een onderzoek dat is uitgevoerd op het Japanse eiland Yakushima. Daar volgde onderzoeker Yoshiyuki Tabuse van Kyoto University een groep wilde Japanse makaken. Deze apen leven noordelijker dan alle andere niet-menselijke primaten. Bovendien hebben ze een bijzonder dichte vacht. Dat helpt tegen de kou, maar kan het ook lastiger maken om warmte kwijt te raken.
Simpele waarneming
Het onderzoek begon met een simpele veldwaarneming. Tabuse zag dat sommige makaken niet volledig in de zon of in de schaduw gingen zitten. Ze kozen voor plekken die daar tussenin vielen. “Die observatie zette me aan het denken of halfschaduw misschien een grotere rol speelt bij de temperatuurregeling van zoogdieren dan tot nu toe werd gedacht,” zegt hij.
Halfschaduw is al eens eerder in verband gebracht met de temperatuurregeling van koudbloedige dieren, zoals hagedissen. Voor warmbloedige zoogdieren was de rol van halfschaduw echter veel minder duidelijk. Juist daarom keek Tabuse tijdens het onderzoek niet alleen naar het effect van zon en schaduw, maar ook naar het effect van halfschaduw. Het onderzoek is te vinden in Primates.
Luchtvochtigheid blijkt belangrijk
De onderzoeker volgde 24 vrouwelijke makaken van vier jaar en ouder. De studie liep ongeveer een jaar, van oktober 2020 tot oktober 2021. In totaal verzamelde hij 722 waarnemingen van apen die rustten of rustig sociaal gedrag vertoonden. Dat deed hij alleen op zonnige momenten waarop alle drie de opties beschikbaar waren.
Daarbij werd heel precies gekeken hoeveel zonlicht op het lichaam van de aap viel. Kreeg 0 tot 33 procent van het lichaam direct zon, dan telde de plek als schaduw. Bij 33 tot 67 procent was er sprake van halfschaduw. Bij 67 tot 100 procent ging het om zon. Tegelijkertijd werden de temperatuur en de luchtvochtigheid gemeten.
Leestip: Waarom homoseksueel gedrag bij apen vaker voorkomt dan we dachten
Uit de resultaten kwam een duidelijk patroon naar voren. Bij lage temperaturen maakte luchtvochtigheid weinig verschil, maar bij hoge temperaturen veranderde het gedrag van de apen wel. Was het warm en vochtig, dan kozen ze vaker voor plekken die volledig in de schaduw lagen. Was het warm en droog, dan kozen ze juist vaker voor plekken die maar deels verkoeling boden.
Dat is volgens Tabuse opvallend: het laat zien dat de apen niet zomaar voor halfschaduw kiezen. Voor de makaken kan het een nuttige tussenvorm zijn waarmee ze hun lichaamstemperatuur kunnen regelen. Tabuse heeft nog niet ontdekt waarom specifiek halfschaduw aantrekkelijk is tijdens warm en droog weer. Daarom is hij van plan om daar tijdens een vervolgonderzoek gerichter naar te kijken.
Langlevende dieren
Het onderzoek laat in ieder geval al wel zien dat ook de luchtvochtigheid ervoor kan zorgen dat dieren zich anders gaan gedragen. Momenteel kijken veel onderzoeken alleen naar het gevolg van hittestress. Dit onderzoek laat zien dat het dus ook belangrijk is om rekening te houden met de luchtvochtigheid van een gebied.
Dat maakt de ontdekking relevant in een tijd waarin leefgebieden door klimaatverandering warmer worden. Dieren kunnen niet altijd zomaar verhuizen naar koelere gebieden. Ze moeten vaak binnen hun eigen leefgebied manieren vinden om met de hitte om te gaan. Het kiezen van een geschikte rustplek lijkt wat dat betreft misschien niet zo ingewikkeld, maar is ondanks dat wel degelijk heel belangrijk gedrag.
Vooral voor langlevende dieren kan dat extra belangrijk zijn. Zij krijgen tijdens hun leven vaker te maken met warme periodes. Als onderzoekers beter begrijpen welke plekken dieren opzoeken op een warme dag kunnen ze ook beter inschatten hoe soorten omgaan met een veranderend klimaat.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Chimpansees lijken hun slaapnest af te stemmen op het weer van de komende nacht en Dronken aap-hypothese bevestigd: chimpansees drinken dagelijks een borreltje of twee. Of lees dit artikel: Apen houden zogenaamd theekransje: verbeeldingskracht blijkt niet uniek voor mensen .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
