Vraag ChatGPT om een spannend verhaal te schrijven en er komt best een aardige tekst uit. Het zijn bepaald geen meesterwerken, maar toch denken veel schrijvers dat AI binnen afzienbare tijd hun plek inneemt. Een nieuwe studie van de University of Cambridge laat zien wat dit betekent voor de toekomst van de literatuur.
Maar eerst de cijfers: 51 procent van de gepubliceerde romanschrijvers denkt dat AI hun werk uiteindelijk volledig gaat overnemen. De zorgen van de 332 literaire creatievelingen die zijn ondervraagd, blijken niet ongegrond: 59 procent weet te vertellen dat hun romans zonder toestemming zijn gebruikt om AI-taalmodellen te trainen. Bovendien loopt 39 procent van de schrijvers nu al inkomsten mis door de opkomst van generatieve AI. Maar liefst 85 procent verwacht dat hun inkomen in de komende jaren een duikvlucht neemt.
Toenemende zorg onder schrijvers
Onderzoeksleider Clementine Collett van Cambridge vat het gevoel in de sector treffend samen: “Generatieve AI wordt getraind met behulp van enorme hoeveelheden fictie die illegaal van het internet zijn geplukt. Het niveau van deze taalmodellen wordt steeds beter. Romanschrijvers zijn erg bezorgd dat AI binnenkort de concurrentie met menselijke auteurs aangaat en de waarde van het creatieve schrijven ondermijnt.”
Volgens haar twijfelen veel schrijvers er zelfs aan of er in de toekomst nog wel vraag is naar boeken van hun hand. “Veel romanschrijvers voelen zich onzeker. Ze weten niet of er in de komende jaren überhaupt nog animo gaat zijn voor complexe, uitgebreide literatuurprojecten.”*
Deze auteurs zijn het kwetsbaarst
Vooral schrijvers van romantische boeken, thrillers en misdaadverhalen voelen de hete adem van de algoritmes in hun nek. Toch betekent dat niet dat de sector anti-AI is. Vier op de vijf auteurs erkennen de maatschappelijke voordelen en een derde gebruikt AI ook zelf. Maar dat is dan vooral om informatie op te zoeken, niet voor creatief werk.
Toch klinkt er luid protest. Veel schrijvers vinden dat hun auteursrechten met voeten worden getreden sinds de opkomst van generatieve AI. Ze eisen bescherming, transparantie van techbedrijven, eerlijke betaling en hulp van de overheid om dit alles af te dwingen. De Britse uitgeverijbranche vertegenwoordigt jaarlijks 11 miljard pond (12,5 miljard euro) en de roman vormt het fundament daarvan.
Piraterij
“De roman is een kostbare en levendige vorm van creativiteit die het waard is om voor te vechten”, zegt Collett. Ze wijst op de enorme culturele waarde van boeken en schrijvers. “De brute ironie is dat deze AI-tools zijn getraind op miljoenen romans die zonder toestemming uit schaduwbibliotheken zijn geplukt. Pure piraterij, maar tot nu toe lijken de techbedrijven ermee weg te komen.” Veel auteurs zagen hun werk al opduiken op Amazon zonder dat ze het zelf hadden geschreven. Ze zien AI-boeken de markt overspoelen.
En dan krijgen ze ook nog eens te maken met negatieve door AI gegenereerde recensies die hun reputatie schaden. “De meeste auteurs verdienen niet genoeg met romans alleen en zijn afhankelijk van de inkomsten uit freelance copywriting of vertaalwerk. Deze opdrachten zijn aan het opdrogen door generatieve AI”, zegt Collett.
Een literaire tweedeling
Veel schrijvers vrezen dat de literaire markt in twee delen uiteenvalt: exclusieve, relatief dure boeken gemaakt door menselijke auteurs aan de ene kant en een stortvloed aan gratis of goedkope AI-romans aan de andere. Ze waarschuwen voor eentonige verhalen op basis van vaste formules. Deze teksten zitten vol stereotypes, omdat AI vooral put uit oude, vrij eentonige teksten.
Toch legt niet iedereen zich neer bij de trend. Kevin Duffy, uitgever bij Bluemoose Books, gaat de strijd aan met deze ‘AI-slop’: “Wij zijn een trotse, AI-vrije uitgeverij en zijn van plan een keurmerk op de cover van onze boeken te printen. Het publiek mag dan bepalen of ze het boek willen kopen of niet. Maar laten we wel duidelijk uitleggen waar AI mee bezig is.”
Auteurs willen de regie
De weerstand tegen plannen van de Britse overheid, waarbij AI-bedrijven teksten mogen gebruiken tenzij auteurs expliciet bezwaar maken, is enorm. 83 procent noemt dit schadelijk voor de industrie, en 93 procent zegt dat ze bezwaar gaan maken als zo’n ‘opt out’-model wordt ingevoerd. Het overgrote deel pleit juist voor een ‘opt in’-systeem, waarbij schrijvers eerst kunnen onderhandelen over hun gage en vervolgens toestemming geven. Het schrijversgilde krijg hierbij steun in de rug van Cambridge-onderzoeker Gina Neff: “Het is niet oké dat onze creatieve sectoren als nevenschade worden gezien in de race om AI te ontwikkelen. Het zijn nationale schatten die het waard zijn om te verdedigen.”
De essentie van het verhaal
Veel schrijvers vrezen dat AI korte metten maakt met de “magie” van het schrijven. Auteur Stephen May waarschuwt dat AI de “frictie” en “pijn” uit het schrijfproces haalt. Elementen die volgens hem juist leiden tot diepere, complexere boeken. “Romanschrijvers, uitgevers en agenten zijn het met elkaar eens dat het kerndoel van de roman is om de complexiteit van de mens te onderzoeken en over te brengen. Veel deelnemers aan het onderzoek spreken hun zorg uit dat dit in gevaar komt, omdat AI niet kan begrijpen wat het betekent om mens te zijn”, aldus Collett.
Slechts een derde van de Britse kinderen leest nog graag in hun vrije tijd. Door deze afnemende leeslust onder jongeren denken schrijvers dat het menselijke verhaal steeds verder naar de achtergrond verdwijnt. En precies daarom, zegt Collett, moeten beleidsmakers zo snel mogelijk ingrijpen. Er is grote behoefte aan transparantie, auteursrechtbescherming en eerlijke betaling.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Geen ontsnappen meer aan: ChatGPT zit straks zelfs in je kleding verweven en Volgens MIT-onderzoek maakt ChatGPT ons dommer, maar het ligt iets genuanceerder. Of lees dit artikel: ChatGPT gaat eerst de mist in met oud wiskundig raadsel. Maar dan verrast het de onderzoekers.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
