We denken bij moderne geneeskunde vooral aan vooruitgang: antibiotica redden levens, vaccins beschermen tegen ziekten en antiparasitaire middelen bestrijden infecties die vroeger complete dorpen konden verwoesten. Maar nieuw Amerikaans onderzoek laat zien dat die medische vooruitgang ook een onverwachte keerzijde heeft.
Wetenschappers ontdekten dat de darmflora van geïsoleerde inheemse gemeenschappen diep in het Amazonegebied al binnen enkele maanden begon te veranderen richting het westerse microbioom, nadat artsen elk kwartaal langskwamen voor controles en medicijnen.
Een uniek kijkje in een onaangetast microbioom
Het onderzoek speelde zich af in afgelegen dorpen in het Venezolaanse Amazonegebied. De bewoners leven daar nog grotendeels volgens traditionele patronen: ze vissen, jagen, verzamelen voedsel en onderhouden kleine moestuinen. Hun dieet en levensstijl zijn al generaties lang nauwelijks veranderd. Juist daardoor bieden deze gemeenschappen een geweldige kans voor wetenschappers om te onderzoeken hoe een menselijk microbioom eruitziet zonder de constante invloed van moderne voeding, antibiotica en stedelijke leefomstandigheden.
Sinds 2015 ontvangen sommige dorpen elk kwartaal medische teams via een programma ondersteund door de Wereldgezondheidsorganisatie. Dit met als doel om onchocerciase (rivierblindheid) te bestrijden, een parasitaire infectie die voorkomt in delen van Afrika en Latijns-Amerika. Bewoners krijgen basiszorg en antiparasitaire medicijnen toegediend en dat trok de aandacht van microbioloog Maria G. Dominguez-Bello en haar team. “Het programma bood ons een uniek natuurlijk experiment”, legt zij uit. “We wisten al dat antibiotica enorme effecten kunnen hebben op darmbacteriën in westerse samenlevingen. Maar we hadden geen idee hoe gevoelig het microbioom is bij mensen die nog nooit met moderne medicijnen in aanraking zijn gekomen.”
Darmbacteriën veranderen razendsnel
De onderzoekers verzamelden monsters van de darmen, mond, neus en huid van 335 deelnemers. Dat deden ze vlak voor de eerste medische bezoeken en opnieuw enkele maanden later. Er bleek iets interessants gaande te zijn: de darmflora begon al snel te lijken op die van mensen in geïndustrialiseerde samenlevingen.
De totale diversiteit aan darmmicroben nam razendsnel af. Vooral bacteriën zoals Prevotella en Treponema, soorten die belangrijk zijn voor het afbreken van vezelrijk voedsel, verdwenen grotendeels uit beeld. Tegelijkertijd doken bacteriegroepen die juist veel voorkomen bij westerse populaties, waaronder Bacteroidota en Verrucomicrobia, meer en meer op. We hebben dit soort verschuivingen eerder gezien in dorpen die al langer contact hebben met moderne gezondheidszorg. Kinderen bleken daarbij het gevoeligst voor de verandering van microbioomdiversiteit.
Leestip: Antibiotica laten jarenlang sporen na in je darmmicrobioom
Huid-, mond- en neusbacteriën
Niet alleen in de darmen werd het microbioom flink opgeschud. Ook bacteriegemeenschappen in de mond, neus en op de huid veranderden flink. Al reageerden de microben op deze lichaamsdelen allemaal anders. Zo daalde de diversiteit van bacteriën in de mond, terwijl de neusflora juist gevarieerder werd na de eerste medische bezoeken. En als klap op de vuurpijl veranderde de functie van het microbioom ook nog eens. Genen die betrokken zijn bij antibioticaresistentie en het afbreken van simpele koolhydraten lieten zich vaker zien, terwijl bacteriële functies die samenhangen met vezelvergisting juist afnamen.
En dat is een reden tot zorg. “Mensen in deze dorpen hebben bijna twee keer zoveel diversiteit in hun darmflora als de gemiddelde Amerikaan”, zegt Dominguez-Bello. “En een hoge diversiteit betekent dat meerdere bacteriën dezelfde belangrijke functies kunnen uitvoeren. Als die diversiteit blijft afnemen, lopen ze mogelijk cruciale biologische functies mis.”
Blootstelling aan westerse leefstijl
Toch zijn de bevindingen niet zo zwart-wit. “Ik denk dat ze met name laten zien dat blootstelling aan een westerse leefstijl en aan buitenstaanders de samenstelling van het microbioom verandert”, legt professor Max Nieuwdorp van het Amsterdam UMC uit aan Scientias. De hoogleraar die gespecialiseerd is in onderzoek naar het microbioom denkt dat het niet specifiek de gezondheidszorg is, die invloed heeft, al is het moeilijk uit elkaar te halen.
Wel vindt Nieuwdorp de resultaten belangrijk. “De twee keer hogere microbiële diversiteit is erg interessant, omdat hoe hoger die diversiteit, des te ‘stabieler’ het microbioom is. We zien eigenlijk dat veel ziekten in de westerse wereld geassocieerd zijn met een lagere microbioomdiversiteit.”
De keerzijde van medische vooruitgang
Programma’s tegen ziekten zoals rivierblindheid zijn van levensbelang en staan absoluut niet ter discussie. Maar de studie laat wel zien hoe kwetsbaar het menselijke microbioom is en hoe snel het kan veranderen. Dat is belangrijk, omdat darmbacteriën steeds vaker worden gelinkt aan aandoeningen als obesitas, allergieën en zelfs bepaalde vormen van kanker.
“Ons microbioom reageert extreem gevoelig op veranderingen”, weet Dominguez-Bello. “Het is dus zaak om te begrijpen hoe we die bacteriële diversiteit kunnen beschermen en herstellen. Deze tak van de medische wetenschap zou weleens een essentieel onderdeel van de toekomstige gezondheidszorg kunnen worden.”
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
