Sinds zijn ontdekking in juli 2025 raast de interstellaire komeet 3I/ATLAS door ons zonnestelsel. Een armada van telescopen en ruimtesondes heeft de mysterieuze bezoeker vastgelegd, wat leidt tot een verrassende ontdekking over zijn samenstelling.
Het is een zeldzaam kosmisch spektakel: een bezoeker van ver buiten ons zonnestelsel. Na Oumuamua en Borisov is komeet 3I/ATLAS pas het derde bevestigde interstellaire object dat door onze kosmische achtertuin suist. Sinds wij in juli al schreven over zijn ontdekking, heeft een hele batterij aan observatoria de komeet bestudeerd. De nieuwste beelden en eerste onderzoeksgegevens schetsen een fascinerend portret van deze kosmische reiziger…
Een visuele reis langs de komeet
De eerste aanwijzing dat er iets bijzonders aan de hand was, kwam van het ATLAS-systeem in Chili op 1 juli 2025. De waarneming toonde een vaag, bewegend object dat niet in een gebonden baan om de zon bleek te draaien.
Nog geen maand later, op 21 juli, bevestigde de Hubble ruimtetelescoop de komeetachtige aard van het object. Een animatie van de waarnemingen toonde een heldere, traanvormige coma van stof en gas die van de kern afkomstig was.
De James Webb ruimtetelescoop bracht op 6 augustus de samenstelling in kaart. Een drieluik in verschillende infrarood golflengten onthulde de aanwezigheid van koolstofdioxide (CO₂) en water (H₂O) in de coma van de komeet.
Eind augustus legde de Gemini South-telescoop in Chili een prachtig overzichtsbeeld in kleur vast, waarop de coma te zien was die zich duizenden kilometers het heelal in uitstrekte.
Marssondes grijpen hun kans
Toen 3I/ATLAS op 3 oktober 2025 dicht langs Mars scheerde, veel dichter dan deze ooit bij Aarde kwam, grepen twee orbiters rond de rode planeet hun unieke kans. ESA’s ExoMars Trace Gas Orbiter (TGO) legde vanaf zo’n 30 miljoen kilometer afstand de komeet vast als een heldere, wazige vlek. Bijna gelijktijdig deed ook China’s Tianwen 1 orbiter waarnemingen, waarbij de kern en coma duidelijk van elkaar te onderscheiden waren.
Een komeet met een kosmisch litteken
Wat kunnen we uit al deze data afleiden? Een opvallende bevinding is dat de kleur van de komeet niet mysterieus veranderde, zoals soms werd vermoed. Volgens wetenschapper Qicheng Zhang is er geen bewijs voor kleurveranderingen van de gassen in de coma. “Onze analyses tonen aan dat de coma sinds de eerste detectie van een coma nog altijd aanwezig is, substantieel bijdraagt aan de waargenomen helderheid van het object, maar kleurveranderingen of een veranderende samenstelling van de uitgestoten gassen werd niet geobserveerd”, zo stelde hij. De karakteristieke blauwgroene tint werd al in september door observatoria maar ook amateurastronomen waargenomen.
De meest revolutionaire inzichten komen van de eerste onderzoeksgegevens. Metingen van de James Webb ruimtetelescoop onthullen een extreem hoge verhouding koolstofdioxide ten opzichte van water. Dit unieke kenmerk wijst erop dat de buitenste laag van de komeetkern miljarden jaren lang is blootgesteld aan galactische kosmische straling. Deze intense straling heeft de oorspronkelijke materialen omgezet in een soort verweerd, aan organisch materiaal rijke korst. We kijken dus niet naar een ongerepte tijdcapsule uit een ver gelegen zonnestelsel, maar naar een object dat de littekens draagt van een lange, eenzame reis door de Melkweg.
Slot
3I/ATLAS blijft zich, zoals gepland, haastig van ons verwijderen. De komende weken zal hij echter nog zichtbaar blijven voor telescopen, waarbij zijn reis perfect te volgen is in bijvoorbeeld NASA’s ‘Eyes on the Solar System’ app. Elke nieuwe waarneming biedt een zeldzame kans om de geschiedenis van deze kosmische zwerver verder te ontcijferen.
