In het gips voor de wetenschap: zo snel raakt je suikerhuishouding van slag

Onze spieren doen veel meer dan bewegen. Ze zorgen dat suiker uit ons eten wordt opgenomen en houden onze stofwisseling op peil. Maar wat gebeurt er als spieren plotseling stilvallen? Spierfysioloog Gül Turan van Wageningen University zet daarvoor Zinzi, de stagiaire van Universiteit van Nederland, tijdelijk in het gips.

Ze heeft niets gebroken, maar is proefpersoon om te zien wat er gebeurt als je jouw spier absoluut niet kan bewegen. En de resultaten zijn verbluffend: al na twee dagen nemen spieren 40 procent minder suiker op. Gül laat zien hoe snel stilstand het hele lichaam uit balans kan brengen en waarom bewegen zoveel meer betekent dan spierkracht alleen.

Scientias: Interessante video, bizar hoe snel je spierkracht verliest eigenlijk en dat al binnen twee dagen.

Gül Turan: “Dat is inderdaad een interessant deel van het onderzoek. Misschien is het goed dat in context te plaatsen. Ik doe mijn promotie bij Wageningen University. Eerder voerde mijn promotiebegeleider, Marlou Dirks, onderzoek uit naar de effecten van immobilisatie, dus dat je je spieren helemaal niet meer kunt bewegen.

In dat onderzoek droegen gezonde deelnemers zeven dagen een onderarm in het gips, waarna na twee en na zeven dagen werd gekeken wat er gebeurde met de glucoseopname in de spier. We zagen dat de onderarmspier al na twee dagen minder in staat was om glucose op te nemen, terwijl er na zeven dagen nauwelijks verdere achteruitgang werd gezien.

Dat maakt het onderzoek bijzonder interessant, omdat het erop wijst dat de grootste veranderingen al in de eerste twee dagen plaatsvinden. Op basis daarvan is besloten dat het niet nodig is om deelnemers zeven dagen te immobiliseren met gips; twee dagen zijn voldoende om de belangrijkste effecten te bestuderen.

In mijn huidige onderzoek richten we ons daarom specifiek op wat er binnen die eerste twee dagen gebeurt met de glucoseopname in de spier. We voeren momenteel een studie uit met twee groepen: één groep met mensen met diabetes type 2 en één groep zonder diabetes. Daarbij onderzoeken we hoe snel de glucoseopname afneemt tijdens twee dagen immobiliteit en of dit proces verschilt tussen beide groepen.

Dit is belangrijk, omdat mensen met type 2 diabetes vaak een lagere spiermassa hebben en over het algemeen minder gevoelig zijn voor het hormoon insuline zijn dan leeftijdsgenoten zonder diabetes. Hierdoor kunnen zij evenzeer, of zelfs kwetsbaarder, zijn voor de nadelige effecten van inactiviteit.

Lees ook: Kun je pijn wegeten?

Van deze studie zijn nog geen publicaties, want het onderzoek loopt nog. We zijn momenteel bezig met het werven van deelnemers, wat met name voor de groep met diabetes type 2 uitdagend is. We zien nu al bepaalde resultaten en zijn benieuwd of dat bij de grotere groep ook zo blijft, dus bent of kent u iemand die mee zou willen doen dan horen we het graag.”

Is al duidelijk hoe het onderarmonderzoek zich verhoudt tot totale inactiviteit?

“Bij mensen zonder diabetes hebben we eerder waargenomen dat één week bedrust zorgt voor een vermindering van 30 tot 40 procent van de insulinegevoeligheid van het hele lichaam en een verlies van ongeveer 1,4 kg aan spiermassa. Dit benadrukt dat volledige bedrust snel aanzienlijke effecten heeft op zowel de glucosestofwisseling als de spiermassa. Het dragen van gips om de onderarm laat zien dat dergelijke veranderingen al lokaal en binnen enkele dagen optreden, waardoor we op een gecontroleerde manier de vroege processen van spierinactiviteit kunnen bestuderen, zonder dat iemand daarvoor bijvoorbeeld bedrust hoeft te houden.

Echter zijn de effecten van volledige inactiviteit, bijvoorbeeld door bedrust bij mensen met diabetes type 2, nog onvoldoende onderzocht. Dit is voor ons de volgende stap, die we hopelijk volgend jaar kunnen zetten. Het doel is te onderzoeken wat er gebeurt bij complete inactiviteit, vergelijkbaar met bedrust in een ziekenhuis, bijvoorbeeld op een Intensive Care afdeling. Patiënten daar zijn vaak niet bij bewustzijn en we zien dat de spiermassa binnen een week al sterk achteruitgaat. Hoewel er al enig inzicht is, is nog niet goed bekend wat voor effecten dit precies heeft op de bloedsuikerhuishouding bij mensen met diabetes type 2.

Daarom willen we dit opnieuw binnen twee groepen onderzoeken: één met en één zonder diabetes type 2. We bootsen dan een ziekenhuisopname na.”

Lees ook: Je verliest al spiermassa als je twee weken niets doet

Hoe is het met spierherstel na het niet bewegen?

“Bij jonge, gezonde volwassenen herstellen spiermassa en spierfunctie meestal relatief snel na korte perioden van inactiviteit. Studies laten zien dat spierkracht en insulinegevoeligheid vaak binnen enkele dagen tot één à twee weken weer normaal worden, vooral als men actief blijft of een gericht trainingsprogramma volgt.

Bij ouderen en bij mensen met diabetes is dit herstel vaak vertraagd, omdat zij al een verminderde spiermassa, insulinegevoeligheid en soms chronische ontstekingsprocessen hebben.”

Hoe lang duurt herstel van spiermassa?

“Het herstel van spiermassa hangt af van verschillende factoren zoals leeftijd, gezondheid en hoe lang de periode van inactiviteit heeft geduurd. Bij jonge, gezonde volwassenen kan spierkracht en spiermassa meestal binnen een tot twee weken grotendeels herstellen na korte perioden van inactiviteit, vooral als men actief en gericht blijft bewegen. Bij ouderen of mensen met diabetes kan dit meerdere weken tot maanden duren. Daarom is het voor ons als onderzoekers belangrijk om behandelingen te onderzoeken die spierverlies kunnen voorkomen, zodat het herstel daarna korter zal duren en minder negatieve effecten zal hebben op iemands dagelijks leven”

Zijn er andere mogelijkheden om spiermassa te behouden dan bewegen?

“Bewegen blijft het belangrijkste om spieren en stofwisseling gezond te houden. Maar als iemand tijdelijk niet actief kan zijn, kan elektrostimulatie helpen. Hierbij worden de spieren gestimuleerd met elektrische stroomstootjes. In ons eerdere onderzoek hebben we laten zien dat dit effectief kan zijn voor het behoud van spiermassa bij bijvoorbeeld patiënten die op de Intensive Care liggen. In mijn volgend onderzoek willen we dus niet alleen weten of elektrostimulatie helpt bij het behoud van spiermassa, maar ook of het zin heeft voor het in stand houden van een gezonde bloedsuikerspiegel.”

Veel reacties over of men mee kan doen aan het onderzoek hier in Nederland.

“Ja, heel graag! We zijn nog hard op zoek naar deelnemers met diabetes type 2. Mocht je dit artikel lezen en zelf diabetes type 2 hebben, of iemand kennen die type 2 diabetes heeft en mogelijk geïnteresseerd is om mee te doen, dan nodigen we je van harte uit om contact met ons op te nemen. Aanmelden of meer informatie krijgen kan per mail via gul.turan@wur.nl.”

Bij griep neemt spiermassa ook af, is het verlies van spiermassa vergelijkbaar?

“Er is wel verschil tussen absoluut niet kunnen bewegen en nog enigszins in beweging blijven. Bij absolute bedrust mag je niet uit bed, vaak zelfs ook niet om naar het toilet te gaan. Bij een griep ben je nog wel in staat om in beweging te blijven. Je gaat naar de wc, eten maken, een klein wandelingetje.

Die paar minuten van beweging lijkt minimaal, maar zorgen wel voor dat de spieren nog geactiveerd blijven.

Vergeet niet dat 5 minuten bewegen voor iemand die praktisch niet beweegt al heel relevant kan zijn.”