We weten dat de ijskappen smelten, maar hoe hard het gaat, daar kun je je nauwelijks een voorstelling van maken: in minder dan een halve eeuw is er 11,3 biljoen ton ijs verdwenen op Antarctica en Groenland. Om je een beeld te geven: dat is genoeg om heel Europa te bedekken met een laag ijs van 1,5 meter dik. En het smelten gaat (uiteraard) steeds sneller.
Gek genoeg speelt warme lucht daarbij een relatief kleine rol. Vijf zesde van het ijsverlies ontstaat doordat warmer oceaanwater de ijskappen van onderaf en vanaf de zijkanten aantast en gletsjers richting zee stromen. Dat blijft niet zonder gevolgen. “De ijskappen smelten snel weg”, benadrukt glacioloog Eric Rignot van de University of California, Irvine. “We laten de poolgebieden smelten, de zeespiegel stijgt wereldwijd en dat zal de kwetsbaarheid van kustgebieden vergroten.”
Meer dan 3 centimeter zeespiegelstijging
Het verdwenen ijs veranderde in 11,3 biljard liter water. Daardoor steeg de zeespiegel sinds 1979 wereldwijd met ongeveer 3,1 centimeter. Dat komt boven op de zeespiegelstijging die door andere klimaatfactoren wordt veroorzaakt.
Drie centimeter klinkt misschien bescheiden, maar de gevolgen zijn groot. Voor iedere centimeter zeespiegelstijging krijgen nog eens 2 tot 3 miljoen mensen minstens één keer per jaar met overstromingen te maken, aldus glacioloog Ines Otosaka van Northumbria University. Een heftig voorbeeld van hoe snel het gaat, is de Jakobshavn-gletsjer in Groenland. Die trekt zich inmiddels met zo’n 50 meter per dag terug.
Meer data
Voor de nieuwe analyse werden gegevens uit 45 onderzoeken en van 27 verschillende satellieten gecombineerd. Eerdere onderzoeken gingen met Europese satellietgegevens terug tot de jaren negentig. Door NASA-satellieten toe te voegen kon voor Antarctica worden teruggekeken tot 1979 en voor Groenland zelfs tot 1972. Daarmee wordt ook zichtbaar hoe sterk de situatie in enkele decennia is veranderd. In de jaren zeventig en tachtig en tot in de jaren negentig waren de ijskappen relatief stabiel. Daarna begon het ijsverlies snel toe te nemen. En vanaf 2010 ging het heel hard.
“Er is een duidelijke trend dat de ijskappen steeds meer massa verliezen en dat is van decennium tot decennium toegenomen, vooral als je kijkt naar het ijs dat in de oceaan terechtkomt”, zegt Otosaka. “En het is heel duidelijk dat er een verband is met klimaatverandering.”
Leestip: “Ik kan niet langer meewerken aan deze klucht”: waarom Antarctica-gidsen hun droombaan opgeven
Hele korte vertraging
Dat kan nog lang doorwerken. “Het is iets om ons zorgen over te maken, omdat het laat zien dat de veranderingen tientallen jaren achterlopen op de opwarming van de aarde, wat betekent dat we kunnen verwachten dat ze nog tientallen jaren doorgaan, zelfs als we erin slagen de opwarming van de planeet te stoppen”, zegt Andrew Shepherd van Northumbria University.
Tussen 2020 en 2023 leek er een vertraging plaats te vinden. Maar dat weerspiegelt vermoedelijk kortdurende weersvariaties en geen verandering van de langetermijntrend. Metingen van na 2023 laten zien dat de versnelling weer is hervat. Antarctica profiteerde in deze periode bovendien van recordhoeveelheden sneeuw in Oost-Antarctica, waarmee een deel van het snelle ijsverlies op de minder stabiele West-Antarctische ijskap werd gecompenseerd.
Angst voor een kantelpunt
Vooral de zogeheten dynamische processen baren zorgen. Daarbij gaat ijs abrupt verloren, in plaats van door het relatief langzame smelten door warme lucht. Dit kan kantelpunten veroorzaken waarbij veranderingen zichzelf verder versterken.
Glacioloog David Holland van New York University noemt dat zorgwekkend, “omdat het grootste deel van het ijsverlies dynamisch is en dat precies is wat je zou verwachten in een scenario waarin instabiliteit van een ijskap tot instorting leidt.”
Wil je niets van Scientias missen? Voeg Scientias toe als voorkeursbron op Google dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
