De Hubble ruimtetelescoop heeft een verbluffend beeld geschoten van sterrenstelsel NGC 1792. Op een ruime 50 miljoen lichtjaar afstand toont deze kosmische chaos een spectaculaire uitbarsting van nieuw vormende sterren.
In het rustige sterrenbeeld Duif (Columba) woedt een kosmische storm. De Hubble ruimtetelescoop richtte zijn scherpe blik op sterrenstelsel NGC 1792, en het resultaat is een adembenemend portret van pure astrofysische activiteit. Op ruim 50 miljoen lichtjaar afstand zien we een zogenoemd starburststelsel waar de stervorming op volle toeren draait.
De nieuwste blik op een stellaire fabriek
Deze nieuwe Hubble-opname, die recente data uit 2025 combineert met eerdere opnamen, laat details zien die voorheen verborgen bleven. De vlokkerige, warrige spiraalarmen van het stelsel zijn bezaaid met fonkelende blauw/ultraviolette sterrenhopen. Het meest opvallend zijn echter de dieprode, bloemachtige structuren die tussen die armen opvlammen. Deze gloed is geen artistiek effect, maar zeer specifiek waterstof-alfa emissies, afkomstig van dichte wolken waterstofgas. Het is het onmiskenbare signatuur van actieve stervormingsgebieden, waar pasgeboren, zware sterren hun omgeving ioniseren en laten oplichten.
Qua grootte is NGC 1792, met een diameter van ongeveer 90.000 lichtjaar, iets compacter dan onze Melkweg. Het sterrenstelsel beweegt zich met een radiale snelheid van 1.208 km/s. van ons vandaan. Waar het zich echter onderscheidt, is in zijn stervormingsactiviteit. Terwijl de stervormingssnelheid in ons eigen sterrenstelsel wordt geschat op ongeveer 1,6 tot 2,0 zonsmassa’s (M☉·yr−1) per jaar, schat men die van NGC 1792 op een verbazingwekkende 11,0 zonsmassa’s per jaar. Dit betekent dat dit stelsel, ondanks zijn kleinere omvang, ongeveer zes tot zeven keer zo snel nieuwe sterren produceert als de Melkweg. Deze extreme productiviteit, waarvan de zachte röntgenstraling van mogelijke röntgendubbelsterren getuigt, benadrukt nog eens het ‘starburst’-karakter van dit kosmische bolwerk.
Een eerdere impressie
Hubble fotografeerde NGC 1792 al eens in 2020. Die opname, zonder de specifieke waterstof-alfa golflengte (Hα – 657 nm.), legde vooral de verdeling van sterren, stelselbreed, vast: hete, jonge, blauwe sterren in de armen en oudere, koelere, gelige sterren in de heldere kern. De vergelijking met de nieuwe foto onderstreept hoe aanvullende waarnemingen op andere golflengten een completer, dynamischer beeld van een sterrenstelsel kunnen geven:
Een chaotisch stelsel van dichtbij
De turbulente, vlekkerige verschijning van NGC 1792 is ook goed zichtbaar op opnamen vanaf de grond, zoals deze gemaakt met ESO’s Very Large Telescope (VLT) in 2003. Deze foto benadrukt het enorme reservoir aan neutraal waterstofgas – de brandstof voor stervorming – en de heldere infraroodstraling van door jonge sterren opgewarmd stof. De zwaartekrachtslinger met het naburige, grotere sterrenstelsel NGC 1808 wordt verantwoordelijk gehouden voor het opzwepen van al dit gas, wat leidt tot de waanzinnige stervormingsactiviteit die we nu waarnemen.
Classificatie: een SA(rs)bc-type
Waar past dit chaotische stelsel in de taxonomie van sterrenstelsels? Astronomen classificeren NGC 1792 in het Hubble-de Vaucouleurs-systeem als een SA(rs)bc-type. Dit betekent: een spiraalstelsel zonder een duidelijke centrale balk (SA), met matig strak opgewonden armen (bc), en een hint van een ringstructuur (rs). Het is dit type sterrenstelsel waar de stervorming vaak zeer actief en vlekkerig – of ‘flocculent’ – is, precies zoals we bij NGC 1792 zien.
Slot
NGC 1792 blijft zo een perfect kosmisch laboratorium. Het stelt astronomen in staat de complexe wisselwerking te bestuderen tussen zwaartekracht, gas, stervorming en supernova’s. Elke nieuwe blik, op elke nieuwe golflengte, onthult weer een ander aspect van dit stormachtige sterrenstelsel dat zich op volle kracht voedt met intergalactisch gas.
