De Hubble-ruimtetelescoop heeft een kort ‘filmpje’ gemaakt van de energieke geboorte van een monsterster. Zijn krachtige jets van geïoniseerd gas, die met meer dan 1.000 km/s door de ruimte razen, steken een wolk van eerder uitgestoten materiaal in lichterlaaie.
In het donker van de ruimte, op 5.500 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Boogschutter (Sgr), voltrekt zich een gewelddadig en spectaculair schouwspel. NASA’s Hubble-ruimtetelescoop heeft hier met zijn scherpe blik de ‘ademhaling’ vastgelegd van een ster-in-wording: een kolossale protoster die enorme jets van gas de kosmos in blaast en zo zijn omgeving in vuur en vlam zet.
Een kosmische film van 23 jaar
De nieuwe opname toont de helderroze en groenige vlekken van HH 80 en HH 81, twee zogenaamde Herbig-Haro-objecten. Wat deze foto bijzonder maakt, is dat het een momentopname is uit een kosmische film. Astronomen combineerden deze waarneming uit 2018 met Hubble-data uit 1995, waardoor ze veranderingen en bewegingen over een periode van 23 jaar konden meten. Dit levert een uniek kijkje op in de dynamische geboorte van een ster.
Deze bewegingen zijn allesbehalve traag. Uit de analyse blijkt dat delen van de uitstroom zich met meer dan 1.000 kilometer per seconde voortbewegen. Dat maakt dit de snelst bewegende protoster-uitstroom die ooit in zowel radiogolven als zichtbaar licht is waargenomen.
De motor achter het vuurwerk
De bron van dit geweld is de protoster IRAS 18162-2048 (GGD 27), verborgen in de moleculaire wolk L291. Deze ster-in-wording heeft ongeveer 20 keer de massa van onze zon en is de zwaarste protoster in zijn wolk. Terwijl hij groeit door gas aan te trekken, slingert hij een deel van dat materiaal met enorme kracht weg via zijn polen, aangedreven door complexe interacties tussen zijn accretieschijf en magnetische velden.
Wanneer deze snelle jets in botsing komen met langzamer, eerder uitgestoten gas, ontstaan er schokgolven die het materiaal verhitten tot het gloeiend heet wordt. Dit licht zien wij als de heldere, kleurrijke structuren van HH 80 en HH 81. De uitstroom strekt zich uit over meer dan 32 lichtjaar, wat hem tot de grootste bekende protoster-uitstroom maakt.
Een unieke gigant
Wat dit systeem verder uitzonderlijk maakt, is dat het de enige bekende Herbig-Haro-straal is die wordt aangedreven door een jonge, zeer zware ster. De meeste worden veroorzaakt door veel lichtere soortgenoten. Het bestuderen van dit kosmische monster geeft astronomen daarom cruciale inzichten in hoe de allerzwaarste sterren in ons heelal worden gevormd en hoe ze hun omgeving vanaf hun geboorte hervormen.
Herbig-Haro (HH)-objecten zijn heldere, golvende nevels die horen bij de geboorte van sterren. Ze ontstaan wanneer strakke jets van geïoniseerd gas, uitgestoten door een pasgevormde ster, botsen op omliggende gaswolken met snelheden van honderden kilometers per seconde. Deze botsingen creëren schokgolven die het gas doen oplichten. HH-objecten zijn vergankelijke fenomenen; ze bewegen snel weg van hun moederster en verdwijnen binnen enkele tienduizenden jaren in de interstellaire ruimte.
Slot
De nieuwe Hubble-opname is meer dan een adembenemende ruimtefoto. Het is een vitale dataset die ons een zeldzame blik gunt op de krachtige, jeugdige uitbarstingen van een sterrengigant. Door de snelle veranderingen in deze kosmische kraamkamer te volgen, leren astronomen niet alleen hoe zulke extreme sterren ontstaan, maar ook hoe hun eerste ‘ademteugen’ de gaswolken om hen heen voor altijd veranderen.
