Honingbijen blijken anders te reageren op hitte als ze alleen zijn.
Honingbijen leven niet voor niets in een kolonie. Nieuw onderzoek van Michigan State University laat zien dat sociaal contact een opvallend effect heeft op de stressreactie van bijen. Als een eenzame honingbij een uur lang aan hitte wordt blootgesteld stijgt de waarde van een belangrijk stresshormoon in hun lichaam snel. Zit dezelfde bij in een groep, dan blijft het hormoonniveau veel stabieler. Het onderzoek is te vinden in Insect Science.
Het juveniel hormoon
Dat hormoon heet ook wel het ‘juveniel hormoon’, vaak afgekort tot JH. Bij insecten speelt het een belangrijke rol tijdens de ontwikkeling. Bij volwassen honingbijen heeft het nog een andere functie: het hangt samen met hun gedrag en hun taak in de kolonie. Jonge werkbijen die in het nest zorgen voor de larven hebben meestal lagere JH-niveaus. Bijen die buiten voedsel zoeken hebben juist vaak hogere JH-niveaus. Veranderingen in dit hormoon kunnen dus iets zeggen over hoe een bij zich gedraagt.
Voor de studie stelden Zachary Huang en Thomas Rachman honingbijen een uur bloot aan een temperatuur van 40 graden Celsius. Daarna maten ze hoeveel juveniel hormoon de dieren in hun lichaam hadden. De onderzoekers vergeleken drie situaties: bijen die direct werden gemeten, bijen die met 25 soortgenoten samen zaten en bijen die alleen in een apart flesje werden gehouden. De uitkomst was duidelijk: alleen de solitaire bijen kregen last van een sterke stijging van het hormoon.
De invloed van ethyloleaat
Dat maakt de ontdekking interessant. De hittestress zelf was dus niet genoeg om een stijging van het juveniel hormoon in gang te zetten. Ook de sociale omgeving doet ertoe. De onderzoekers wilden daarom weten of die groepsbescherming misschien wordt veroorzaakt door een andere chemische stof.
Hun aandacht ging uit naar ethyloleaat, een feromoon dat van nature wordt geproduceerd door bijen die buiten naar eten zoeken. Van die stof was al bekend dat deze invloed heeft op het moment waarop een werkbij de overstap maakt van het vervullen van zorgtaken in de kast naar het zoeken naar eten buiten de kast. Of dit feromoon ook helpt bij het opvangen van hittestress was nog niet duidelijk.
Leestip: Waarom danst iedere honingbij anders?
Daarom deden de onderzoekers nog een proef. Ze plaatsten solitaire bijen opnieuw in warme flesjes, maar behandelden een deel van die flesjes met ethyloleaat. Opvallend genoeg bleven de hormoonniveaus van deze bijen veel stabieler. Ze leken daarmee op bijen die in een groep zaten. Dat wijst erop dat niet alleen de aanwezigheid van andere bijen telt, maar ook de chemische signalen die zij met elkaar uitwisselen.
De onderzoekers wilden ook uitsluiten dat niet de hitte, maar de eenzaamheid voor de hormonale verandering zorgde. Daarom herhaalden ze het experiment op 34,5 graden Celsius, een temperatuur die normaal is in een bijenkast. Toen bleek er geen duidelijk verschil tussen solitaire bijen en groepsbijen. Dat is belangrijk: het laat zien dat de sterke hormoonstijging vooral optreedt door de combinatie van hitte en isolatie.
Klimaatverandering
Met de gevolgen van de klimaatverandering in het achterhoofd zijn de resultaten best relevant te noemen. De gezondheid van honingbijen staat namelijk al langer onder druk. Dit onderzoek suggereert dat een kolonie mogelijk beter bestand is tegen de stijgende temperaturen dan we eerder dachten. Honingbijen lijken namelijk te beschikken over een manier waarmee ze gezamenlijk het hoofd koel kunnen houden.
Tegelijkertijd laat het onderzoek ook zien dat er nog veel te leren valt over de manier waarop bijen omgaan met (hitte)stress. Zo is het nog onbekend hoe het ‘verkoelende’ effect van ethyloleaat precies werkt.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Bijen dansen het beste met publiek: zonder toeschouwers wordt het een rommeltje en Hygiënische bijenvolken zijn beter opgewassen tegen ziekteverwekkers . Of lees dit artikel: Wat we kunnen leren van het bijenbrein .
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
