Het beroemde gezegde dat ‘alle wegen naar Rome leiden’ klinkt misschien als een dichterlijke overdrijving. Nieuwe digitale kaarten laten echter zien dat het Romeinse wegennet uitgebreider was dan gedacht.
Het project Itiner-e heeft de meest gedetailleerde en uitgebreide digitale kaart van de Romeinse wegen ooit voortgebracht. De nieuwe dataset bevat maar liefst 299.171 kilometer aan wegen. Dat is ruim 100.000 kilometer meer dan de vorige digitale kaart. De kaart kun je hieronder bekijken.
Een gigantische digitale puzzel
Om deze kaart te maken was veel werk nodig. De onderzoekers hebben bestaande kennis uit honderden bronnen samengevoegd. Dat was een enorme karwei. Eerst werden de wegen geïdentificeerd door een enorme hoeveelheid archeologische en historische bronnen te bestuderen. Er werd onder meer gekeken naar beroemde historische reisgidsen zoals de Tabula Peutingeriana en het Itinerarium Antonini. Ook werden talloze regionale studies en de locaties van duizenden Romeinse mijlpalen bekeken.
Vervolgens moesten de onderzoekers de geïdentificeerde wegen terugvinden in het moderne landschap. Hiervoor gebruikten ze zowel moderne als historische topografische kaarten, satellietbeelden en oude luchtfoto’s. De onderzoekers gebruikten zelfs vrijgegeven beelden van een Amerikaans spionageprogramma uit de Koude Oorlog om wegen te traceren in gebieden die nu onder water staan door moderne stuwdammen.
Als laatste stap werd elk wegsegment handmatig gedigitaliseerd. Deze gedetailleerde aanpak zorgde niet alleen voor een veel betere dekking in voorheen onderbelichte gebieden zoals het Iberisch Schiereiland en Egypte, maar ook voor een veel hogere ruimtelijke precisie. Oudere kaarten trokken bijvoorbeeld vaak een simpele rechte lijn; de Itiner-e-kaart toont de daadwerkelijke bochtige routes die de Romeinen op veel plaatsen moesten aanleggen.
Wegennetwerk vooral ‘verondersteld’
Maar zelfs met deze kaart weten we eigenlijk echt weinig. We weten nu wel dat deze wegen bestonden, maar hun precieze locatie blijft vaak een raadsel. Volgens de dataset kan de exacte locatie van slechts 2,737 procent van het totale wegennetwerk als ‘zeker’ worden beschouwd, bijvoorbeeld omdat de weg is opgegraven. Verreweg het grootste deel, bijna 90 procent, heeft de status ‘verondersteld’ en nog eens 7,4 procent is ‘hypothetisch’.
De onderzoekers maakten ook een onderscheid tussen de ‘snelwegen’ van die tijd en de lokale wegen. Ongeveer 103.000 kilometer van het netwerk wordt geclassificeerd als ‘hoofdweg’. Dat zijn de belangrijke routes die zijn vastgelegd via mijlpalen of in de historische reisgidsen. De overige 195.000 kilometer zijn ‘secundaire wegen’ die de meer lokale dorpen en boerderijen met elkaar verbonden.
Beperkingen van de kaart
De grootste uitdaging bij dit soort projecten is om de chronologie te bepalen. De kaart is grotendeels een momentopname van het Romeinse Rijk op zijn maximale omvang rond 150 na Christus. Het is momenteel nog onmogelijk om de evolutie van het netwerk te tonen: hoe het groeide, welke wegen in onbruik raakten of welke oudere paden de Romeinen hergebruikten. Voor de meeste wegen ontbreekt simpelweg een precieze constructiedatum.
Daarnaast is de kwaliteit van de data niet overal gelijk. Dit hangt sterk af van de hoeveelheid eerder onderzoek dat in een regio is gedaan en hoe goed de sporen in het landschap bewaard zijn gebleven. Het Itiner-e-project is opgezet zodat andere wetenschappers erop kunnen voortbouwen; alle data is publiekelijk beschikbaar.
