Microplastics, we weten nog steeds niet hoe slecht ze precies zijn, maar we krijgen er liever niet te veel van binnen. Maar hoe weet je waar het precies in zit en in welke mate?
Dat is nog altijd lastig te achterhalen, omdat er geen gestandaardiseerde meetmethode is. We weten wel dat er relatief veel microplastics in vis en zeevruchten zitten, maar de verschillende studies zijn lastig met elkaar te vergelijken en het is vaak onduidelijk hoe betrouwbaar de gegevens eigenlijk zijn.
Methodologische problemen
Wetenschappers van het Duitse Max Rubner-Institut hebben nu een poging gedaan om tot een uniforme meting te komen. Daarbij hebben ze flink wat methodologische obstakels moeten oplossen.
Om plastic in het eetbare deel van zeevruchten op te sporen, moeten alle organische stoffen, zoals koolhydraten, eiwitten en vetten, volledig worden verwijderd. “Maar daarbij mogen de minuscule plasticdeeltjes niet worden aangetast”, legt hoofdonderzoeker Julia Süssmann uit.
Süssmann en haar team ontwikkelden een speciale methode waarbij monsters worden behandeld met enzymen en chemicaliën die het visweefsel oplossen. Daarna worden de plasticdeeltjes uit de vloeistof gefilterd met behulp van drukfiltratie.
Kleurstoffen
Uit eerdere gegevens blijkt dat het microplasticgehalte in zeevruchten ongelijk is verdeeld. “Daarom zijn uiterst gevoelige detectiemethoden nodig”, zegt Süssmann.
Het totale plasticgehalte in een monster kan worden vastgesteld met technieken, waarbij het monster wordt verhit in een zuurstofarme omgeving en het uiteenvalt in gasvormige stoffen. Op basis van de signalen van deze gassen kunnen onderzoekers het plasticgehalte bepalen. Deze methode werkt bij verschillende soorten plastic, zoals polyethyleen (PE) en polypropyleen (PP).
Daarnaast ontwikkelden de onderzoekers een methode waarbij plastic selectief wordt gekleurd. Door een fluorescerende kleurstof toe te voegen, worden kleine, kleurloze plasticdeeltjes beter zichtbaar onder de microscoop. Om te voorkomen dat natuurlijke deeltjes, zoals stukjes garnalenschild of bot, ook oplichten, voegen ze een tweede kleurstof toe, die alleen biologisch weefsel kleurt.
In combinatie met halfautomatische beeldanalyse kunnen plasticdeeltjes zo betrouwbaar worden onderscheiden van natuurlijke deeltjes. Daarbij worden het aantal, de grootte en de vorm van de deeltjes nauwkeurig in kaart gebracht.
Ook in kleding en lab-apparatuur
Dat plastic werkelijk overal in zit, maakte het labwerk er niet eenvoudiger op. Ondanks grote voorzichtigheid kunnen plasticdeeltjes namelijk alsnog via laboratoriumapparatuur, beschermende kleding of chemicaliën in de monsters terechtkomen. “We hebben er dan ook alles aan gedaan om zelf geen plastic in de monsters te brengen”, aldus Süssmann. Ook werden zogenoemde ‘blanco-monsters’ getest om achtergrondvervuiling te meten.
De wetenschappers onderzochten ook nog de aanwezigheid van nanoplastics. Die zijn, zoals de naam al suggereert, nog kleiner dan microplastics. Maar het bleek nog veel lastiger om deze minuscule deeltjes los te krijgen uit het voedsel. De nanoplastics klonterden samen of bleven vastzitten in de filters. Daarbij verstoorden vetten en eiwitten de meetsignalen. Tot nu toe is het dan ook nog niet gelukt om nanoplastics betrouwbaar op te sporen in zeevruchten.
Microplastics zijn overal
Het onderwerp microplastic is complex en er is nog veel onduidelijk over mogelijke gevolgen. “Microplastic is geen probleem dat beperkt blijft tot zeevruchten”, benadrukt Süssmann. “Tijdens ons onderzoek vonden we ook de eerste aanwijzingen van plasticdeeltjes in melk, vlees, eieren en honing.”
Volgens het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) lijkt het op basis van de huidige kennis onwaarschijnlijk dat microplastic in voeding gezondheidsrisico’s oplevert voor mensen. Maar voor een wetenschappelijke beoordeling is nog meer onderzoek nodig, bijvoorbeeld naar hoe plasticdeeltjes precies worden opgenomen in het lichaam.
Microplastics
Microplastics zijn plasticdeeltjes van minder dan 5 millimeter groot. Ze belanden in het milieu door zwerfafval, slijtage van autobanden, gebruik van landbouwfolie en slijtage van kleding door wassen, schrijft het Voedingscentrum. Schaal- en schelpdieren staan erom bekend dat ze veel microplastics bevatten. Dat blijkt ook uit onderzoek. Volgens meerdere studies bevatten zeevruchten tussen de 200 en 4600 microplasticdeeltjes per kilo. Maar ook in zoiets als tafelzout zitten zomaar 140 plasticdeeltjes per kilo. In drinkwater zit veel minder plastic dan je misschien denkt, minder dan 1 deeltje per liter. Je krijgt meer plastics binnen door de lucht die je inademt.
