Veel mensen denken dat begrippen zoals gelijkheid en eerlijkheid overal min of meer wel hetzelfde betekenen. Een nieuw onderzoek laat zien dat elke cultuur die twee begrippen anders verstaat.
Onderzoekers bekeken het gedrag van 413 kinderen van vijf tot en met dertien jaar uit vijf verschillende landen: de Verenigde Staten, Canada, Peru, Oeganda en de Shuar-gemeenschappen in Ecuador. Ze lieten de kinderen vier simpele spelletjes spelen met snoepjes. Elk spel ging over een ander onderdeel van samenwerken: gelijkheid, vertrouwen, vergeving en eerlijkheid.
Daarnaast vroegen ze ook aan andere kinderen en aan volwassenen in dezelfde gemeenschappen wat zij vonden dat je ‘hoort’ te doen in verschillende situaties. Zo konden ze het gedrag en de lokale sociale normen direct met elkaar vergelijken. Het onderzoek is te vinden in Science Advances.
Het belang van de kindertijd
De uitkomst: het gedrag van jonge kinderen lijkt in alle onderzochte gemeenschappen sterk op elkaar. Ze kiezen vaak voor wat henzelf het meeste oplevert. Rond het midden van de kindertijd, grofweg tussen acht en dertien jaar, verandert er iets. Dan gaan kinderen hun keuzes steeds meer afstemmen op wat in hun eigen omgeving normaal en gewenst is. “We wilden in kaart brengen wat er hetzelfde is en wat verschilt in hoe samenwerking zich ontwikkelt, en hoe dat eruitziet in verschillende culturen,” zegt psycholoog Dorsa Amir van Duke University. Dat verschil wordt in die periode met de jaren snel groter.
Leestip: Van astma tot aan krimpende hersenen: stress treft kinderen op meerdere fronten
Dat zie je bijvoorbeeld terug in de Shuar-gemeenschappen in Ecuador. Daar kozen kinderen vaker voor opties die hen zelf meer snoep opleverden, ook als de verdeling daardoor minder gelijk werd. Volgens de onderzoekers past dat bij een omgeving waarin het vermijden van verspilling belangrijk kan zijn. Amir benadrukt dat je dit niet moet zien als “minder moreel” gedrag. “Je moet het onderzoek in een context plaatsen en begrijpen hoe gemaakte keuzes passen bij de omgeving,” legt Amir uit. “Op plekken zoals Ecuador breken de kinderen geen norm, dit ís juist de norm.”
Verschillende strategieën
Door de resultaten naast de antwoorden uit de vragenlijsten te leggen werd nog iets duidelijk: bij sommige onderdelen zie je dat kinderen langzaam toegroeien naar de lokale normen. Dat gebeurde vooral wat betreft gelijkheid en vertrouwen. Maar dat gold niet voor alles. Wat betreft eerlijkheid zagen de onderzoekers vaak een kloof: kinderen konden al vroeg aangeven wat eerlijk zou zijn, maar kozen daar vervolgens niet altijd voor wanneer het hen iets zou kosten.
Vergeving bleek verrassend gelijk gewaardeerd te worden. In alle samenlevingen vonden zowel de kinderen als de volwassenen dat als iemand per ongeluk een fout maakt, degene vergeven hoort te worden. Daaruit blijkt dat kinderen niet hoeven te leren om iemand anders te vergeven, maar dat ze dit van zichzelf al kunnen.
De onderzoekers zagen bovendien dat kinderen grofweg drie verschillende strategieën toepassen. Sommige kinderen probeerden vooral hun eigen voordeel te maximaliseren. Andere kinderen werkten juist vaak samen, ook met onbekenden. Een derde groep koos afhankelijk van de situatie: soms gingen ze samenwerken en soms dachten ze vooral aan zichzelf. Welke strategie het meest voorkwam verschilde per land en veranderde met de leeftijd. In de VS en Canada werkten kinderen vaker samen met onbekenden, terwijl in Ecuador kinderen vooral efficiënt proberen om te gaan met wat ze hebben.
Normaal gedrag
De studie heeft daarmee een bredere boodschap: we moeten voorzichtig zijn met het idee dat de resultaten van een gedragsonderzoek overal gelden. Het team wijst daarbij specifiek naar Amerikaanse gedragsonderzoekers, die vaak lijken te suggereren dat het gedrag van Amerikaanse kinderen gebruikt kan worden voor het stellen van een soort ‘wereldwijde standaard’.
“Er bestaat geen ‘normaal ontwikkelpatroon’ voor gedrag,” zegt Amir. “Een cultuurvrije ontwikkeling bestaat niet. Een belangrijk doel van de kindertijd is juist dat een kind leert om zichzelf af te stemmen op de omgeving. Als je wilt begrijpen hoe kinderen gedrag aanleren moet je daarbij ook kijken naar de wereld om hen heen.”
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Nieuwe gids voor ouders en coaches: zo herken je een hersenschudding bij een kind en Hoe een 8-jarig kind een AI-systeem verrassend te slim af is . Of lees dit artikel: ‘Bedelgedrag’ van bijenmannetjes niet aangeleerd, maar aangeboren .
Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week?
Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
