Venus lijkt opvallend veel op de aarde. Onze buurplaneet heeft een vergelijkbare grootte, massa en structuur. Maar één verschil valt direct op: er is geen maan. Hoe dat komt, houdt wetenschappers al lange tijd bezig. Nu is er een mogelijke verklaring: Venus heeft haar maan opgeslokt.
Eerder draaiden verklaringen vooral om twee scenario’s. Mogelijk heeft Venus ooit een maan gehad die na een enorme botsing volledig is vernietigd. Een andere mogelijkheid was dat rond Venus nooit de botsing plaatsvond die nodig was om überhaupt een maan te vormen. Maar nu is er dus nog een derde optie.
Maan stortte neer op Venus
“Mijn studie laat zien dat Venus geen catastrofe nodig had om te komen tot wat we vandaag zien”, zegt astrofysicus Stephen Kane van UC Riverside. “Het blijkt dat de zwaartekracht van de planeet zelf, gecombineerd met de snelheid waarmee ze draait, er op natuurlijke wijze voor zorgde dat de maan erbovenop neerstortte.”
Om te begrijpen hoe dat kan, moeten we naar onze eigen maan kijken. Dankzij spiegels die tijdens de Apollo 11-missie op het maanoppervlak zijn achtergelaten, kan de afstand tussen aarde en maan zeer nauwkeurig worden gemeten. “We weten dat de maan zich langzaam van de planeet verwijdert met een snelheid van ongeveer 4 centimeter per jaar”, zegt Kane.
Dat hangt samen met de relatief snelle rotatie van de aarde. Onze planeet draait in ongeveer 24 uur om haar as. Energie uit die rotatie wordt overgedragen aan de maan, waardoor die zich langzaam van ons verwijdert.
Op Venus gebeurt precies het tegenovergestelde
Venus draait veel langzamer. Eén volledige rotatie duurt maar liefst 243 aardse dagen. Daardoor wacht een eventuele maan een heel ander lot. De combinatie van de trage rotatie en de zwaartekracht van Venus zorgt ervoor dat zo’n maan langzaam naar binnen spiraalt. Uiteindelijk volgt een botsing met de planeet.
Kane testte het scenario met computermodellen die nabootsen hoe hemellichamen via zwaartekracht op elkaar inwerken. Eerst bootste hij de ontwikkeling van de aarde en haar maan na om te controleren of het model een bekend systeem correct kon reproduceren.
Vervolgens varieerde hij de rotatiesnelheid van Venus en de massa van hypothetische manen. Die hadden tussen de helft en tien keer de massa van onze maan. In de meeste simulaties was het resultaat hetzelfde: de maan stortte op Venus neer. Hoe zwaarder de maan was, hoe sneller dat gebeurde. “Toen ik deze ontdekking deed, was ik geschokt”, zegt de onderzoeker. “Ik dacht dat het brede scala aan scenario’s dat ik onderzocht zeker tot uiteenlopende resultaten zou leiden. Maar het ging vrijwel allemaal dezelfde kant op.”
Bewijs ligt mogelijk onder het oppervlak
De studie bewijst daarmee niet dat Venus daadwerkelijk ooit een maan heeft gehad. Of er eentje ontstond, blijft een open vraag. Wel blijkt dat een maan rond Venus niet onbeperkt had kunnen blijven bestaan.
Direct bewijs vinden wordt lastig. Ongeveer 80 procent van het oppervlak van Venus heeft een vergelijkbare leeftijd. Dat wijst op een grote geologische vernieuwing van het oppervlak, ongeveer een miljard jaar geleden, waarbij veel van de eerdere geologische geschiedenis werd uitgewist.
Mogelijke aanwijzingen kunnen daarom diep onder de grond liggen. Seismisch onderzoek heeft binnenin de aarde bijzondere structuren blootgelegd die mogelijk restanten zijn van de enorme botsing waarbij onze maan ontstond. Vergelijkbare metingen op Venus kunnen aanwijzingen opleveren dat ook deze planeet ooit een maan heeft geabsorbeerd.
Een botsing zou bovendien enorme hoeveelheden energie hebben overgedragen en daarmee mogelijk de rotatie, geologie en het klimaat van Venus hebben veranderd. Als de planeet ooit oceanen of andere gunstige omstandigheden voor leven kende, kan zo’n gebeurtenis de verdere ontwikkeling hebben beïnvloed.
Ook andere planeten kunnen hun maan verliezen
De ontdekking heeft daarmee gevolgen voor de zoektocht naar aardachtige planeten rond andere sterren. Een planeet kan prima een maan vormen en die later alsnog kwijtraken als ze te langzaam roteert. “Mijn gevoel is dat er voordelen zijn aan het hebben van een maan, maar dat die niet vereist is voor bewoonbaarheid”, zegt Kane. “De maan heeft absoluut veranderd hoe de aarde zich door de tijd heen heeft ontwikkeld, maar we weten niet volledig hoe belangrijk die rol is.”
En dat maakt Venus mogelijk tot een waarschuwing voor andere langzaam draaiende werelden. “Als mensen nadenken over tweelingplaneten van de aarde rond andere sterren, is een vraag die ze stellen: is er een maan?” zegt Kane. “Mijn studie laat voor veel van die gevallen een verontrustend scenario zien. Als deze planeten niet snel genoeg draaien, stort de maan op het oppervlak neer en dat zou de loop van de geschiedenis van die planeten veranderen.”
Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
