Het klinkt geweldig: de luchtvervuiling neemt in het smerige oosten van Azië al jaren af. Het ís ook fantastisch nieuws voor de lokale bevolking, maar er is een keerzijde: de schonere lucht versnelt de opwarming van de aarde.
Vooral China zet fors in op het verbeteren van de luchtkwaliteit. En terecht: luchtvervuiling is erg slecht voor de gezondheid. In China sterven jaarlijks naar schatting een miljoen mensen aan de gevolgen van vervuilde lucht. Niet verwonderlijk dus dat het land sinds 2010 drastische maatregelen heeft genomen. Daarbij is vooral de uitstoot van sulfaat-aerosolen fors teruggebracht. Dit zijn kleine deeltjes die vrijkomen bij het verbranden van fossiele brandstoffen.
Maar diezelfde aerosolen hebben ook een verkoelend effect op het klimaat. Ze reflecteren zonlicht terug de ruimte in en schermen zo het aardoppervlak deels af. Volgens het klimaatpanel IPCC zorgden aerosolen in 2021 wereldwijd voor een afkoeling van gemiddeld 0,4 graden Celsius. Door het opruimen van deze vervuilende deeltjes valt dat koelende effect nu weg met als gevolg een versnelling van de mondiale temperatuurstijging.
Belangrijke aanjager
De nieuwe studie, geleid door klimatoloog Bjørn H. Samset van het Noorse CICERO Center for International Climate Research, toont aan dat de verbeterde luchtkwaliteit in Oost-Azië in belangrijke mate heeft bijgedragen aan de versnelde opwarming van de aarde die sinds zo’n vijftien jaar merkbaar is. “We hebben de klimaateffecten van het luchtkwaliteitsbeleid in Oost-Azië kunnen isoleren en analyseren”, aldus Samset. “Onze belangrijkste conclusie is dat de daling van het aantal aerosolen in deze regio waarschijnlijk een belangrijke aanjager is geweest van de recente versnelling van de opwarming en ook van temperatuurveranderingen in de Stille Oceaan.”
Die conclusie is gebaseerd op een uitgebreide set klimaatsimulaties, uitgevoerd met acht verschillende modellen. De modellen gebruikten geactualiseerde gegevens over de uitstoot van vervuilende stoffen in en rond China en lieten zien dat een reductie van maar liefst 75 procent van de uitstoot van sulfaat-aerosolen het verkoelende effect van luchtvervuiling grotendeels opheft. Daardoor wordt het onderliggende broeikaseffect, veroorzaakt door bijvoorbeeld CO2, zichtbaarder.
Kortdurend effect, langdurige les
Maar eigenlijk was het ook een beetje cheaten met die luchtvervuiling: we profiteerden simpelweg van de smog in China maar het is uitstel van executie. Dat legt Laura Wilcox uit, klimaatwetenschapper aan de University of Reading en medeauteur van het onderzoek. “De klimaateffecten van luchtvervuiling zijn van korte duur, terwijl die van broeikasgassen juist eeuwenlang blijven doorwerken”, zegt Wilcox. “Dat betekent dat de versnelling van de opwarming die we nu zien slechts tijdelijk is, een soort inhaalslag. Daarna zal het tempo van de opwarming zich weer stabiliseren rond het niveau dat past bij de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer.”
Complexe relatie
Het onderzoek onderstreept de complexe relatie tussen luchtvervuiling en klimaatverandering. Enerzijds is het terugdringen van luchtverontreiniging essentieel voor de volksgezondheid, vooral in dichtbevolkte en snel industrialiserende gebieden. Anderzijds wordt daarmee ook een tijdelijke klimaatbuffer weggenomen, met als gevolg een snellere temperatuurstijging.
Dit leidt tot een lastig dilemma voor beleidsmakers: hoe schoner de lucht, hoe sterker de opwarming, althans op de korte termijn. Het onderzoek benadrukt dan ook het belang van versnelde wereldwijde reductie van broeikasgasemissies. Alleen door structureel minder CO2 uit te stoten, kunnen we de opwarming op lange termijn tegengaan.
Compensatie met luchtvervuiling is geen houdbare oplossing. Volgens de onderzoekers is dit tijdelijke effect vooral een signaal: we kunnen ons niet blijven verschuilen achter de verkoelende neveneffecten van luchtvervuiling. De enige duurzame weg vooruit is het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen.
