Onze verre voorouders gebruikten generatie na generatie hetzelfde soort gereedschap. Niet een paar eeuwen, maar bijna 300.000 jaar lang. En dat terwijl de wereld om hen heen enorm veranderde. Dit universele oergereedschap lijkt het moment te markeren waarop mensachtige soorten technologie begonnen te gebruiken.
Wetenschappers hebben in het Turkana-bekken in Kenia een enorme verzameling Oldowan-gereedschappen gevonden, die tussen 2,75 miljoen en 2,44 miljoen jaar geleden zijn gemaakt en gebruikt. Het is de oudste en meest langdurige collectie van dit soort stenen werktuigen die ooit op één plek is ontdekt.
Oeroude multitools
Deze primitieve messen, hamers en schrapers waren gereedschappen voor allerlei doeleinden, echt de multitools van de oertijd. Het opvallende is dat het ontwerp in de 290.000 jaar dat ze zijn gebruikt door de vroege mensachtigen totaal niet veranderd is. Geen modieuze updates dus, maar een beproefd design dat generaties lang is doorgegeven. “Deze plek, de Namorotukunan-site, vertelt daarom een buitengewoon verhaal van culturele continuïteit”, vertelt onderzoeksleider David R. Braun van de George Washington University.
Het was destijds allesbehalve rustig op Aarde. Denk aan terugkerende droogtes, enorme bosbranden, rivieren die regelmatig van loop veranderden en landschappen die switchten van moeras tot halfwoestijn. Toch bleven de gereedschappen hetzelfde. Onze voorouders hadden dus een soort universele strategie bedacht om te overleven en voerden die uitstekend uit.
Orde in de chaos
Met behulp van deze werktuigen waren de oude mensachtigen in staat om nieuwe voedselbronnen aan te boren. Zo konden ze naast planten ook meer vlees gaan eten. Hiermee zetten ze een enorme stap richting grotere hersenen en langere overleving.
“Namorotukunan biedt een zeldzaam kijkje in een veranderende wereld die al lang verdwenen is: rivieren die van koers veranderen, branden die alles verwoesten, droogte die zich uitbreidt. En ondertussen veranderden deze gereedschappen niet. Zo’n 300.000 jaar lang bleef hetzelfde ambacht bestaan. Hier zien we misschien wel de wortels van een van onze oudste gewoonten: het gebruik van technologie om ons te wapenen tegen verandering”, zegt onderzoeker Dan V. Palcu Rolier van de Universiteit Utrecht.
Hoe weten we dit zo zeker?
De onderzoekers gebruikten hypermoderne technieken om de werktuigen en de turbulente omgeving van weleer te analyseren. Het lukte hen bijvoorbeeld om vulkanisch as, magnetische bodemlagen en fossiele plantenresten nauwkeurig te dateren. “Deze vondsten laten zien dat mensachtigen ongeveer 2,75 miljoen jaar geleden al bedreven waren in het maken van scherpe stenen werktuigen, wat erop wijst dat het begin van de Oldowan-technologie wel eens ouder zou kunnen zijn dan we dachten”, legt onderzoeker Niguss Baraki uit.
Vlees op het menu
Ook stuitte het team op dierlijke botten met duidelijke snijsporen. Het gereedschap is dus ongetwijfeld gebruikt om dieren te slachten. “In Namorotukunan wijzen snijsporen op het gebruik van stenen werktuigen voor het eten van vlees, wat wijst op een uitgebreider dieet dat bleef bestaan ondanks veranderende landschappen”, zegt wetenschapper Frances Forrest.
Misschien wel het mooiste inzicht komt van onderzoeker Rahab N. Kinyanjui van het National Museum of Kenya: “De plantenfossielen vertellen een ongelooflijk verhaal: het landschap veranderde van weelderige wetlands naar droge, door vuur geteisterde graslanden en halfwoestijnen. Terwijl de vegetatie veranderde, bleef de productie van werktuigen gelijk. Dat laat een enorme veerkracht zien.”
Dit verhaal gaat dus niet alleen over oeroude stenen werktuigen en bewerkte botten. Het laat zien op welk moment onze soort begon te doen wat ons menselijk maakt: technologie gebruiken om verder te komen in een wereld die constant verandert.
