Terwijl het zee-ijs rond Spitsbergen in rap tempo smelt, zijn de lokale ijsberen gezonder en vetter dan dertig jaar geleden. Hoe kan dat?
We kennen allemaal de beelden wel van een graatmagere ijsbeer die met zijn laatste krachten op zoek is naar wat te eten doordat overal het ijs gesmolten is. De Barentszzee rond Svalbard, zoals Spitsbergen officieel heet, behoort tot de snelst opwarmende gebieden op aarde. Sinds 1980 is de temperatuur er met 2 graden per decennium gestegen. Dat heeft grote gevolgen voor het zee-ijs, het jachtgebied waar ijsberen traditioneel zeehonden vangen.
Je zou verwachten dat de beren het moeilijk hebben. Maar biologen rapporteren deze week dat de ijsbeerpopulaties rond de Noorse eilandengroep juist in goede conditie zijn. Ondanks decennia van sterk afnemend zee-ijs zijn deze beren er lichamelijk zelfs op vooruitgegaan. De bevindingen wijken sterk af van wat elders in het Noordpoolgebied wordt gezien. Daar gaat het wel slecht met de ijsberen.
BCI
We weten uit eerdere studies dat het verdwijnen van zee-ijs er meestal voor zorgt dat ijsbeerpopulaties krimpen. Maar rond Svalbard lijkt dat patroon niet op te gaan. Een telling uit 2004 schatte de populatie op zo’n 2650 dieren en in de jaren erna is er geen duidelijke afname te zien. “Waarom deze populatie stabiel bleef, was lange tijd een raadsel”, schrijven de onderzoekers van het Norwegian Polar Institute in Tromsø. Om dat raadsel te ontrafelen analyseerden ze bijna dertig jaar aan gegevens. Ze verzamelden tussen 1992 en 2019 bijna 1200 lichaamsmetingen van 770 volwassen ijsberen. Daarbij keken ze naar de zogeheten body composition index (BCI): een maat voor vetreserves en algehele lichaamsconditie.
Die gegevens legden ze naast het aantal ijsvrije dagen per jaar in de Barentszzee. Dat aantal nam in de onderzochte periode toe met ongeveer honderd (!) dagen, gemiddeld vier extra ijsvrije dagen per jaar. Je zou verwachten dat de beren daar zwaar onder lijden, maar het tegenovergestelde bleek waar. Na het jaar 2000 nam de gemiddelde BCI juist toe. “De beren werden vetter, terwijl het zee-ijs verder afnam”, concluderen de wetenschappers in hun studie.
Meer voedsel op het land
Voor een mogelijke verklaring moeten we verrassend genoeg juist op het droge focussen. Het gaat goed met populaties van landdieren zoals rendieren en walrussen. Ze zijn de afgelopen decennia flink in aantallen toegenomen, nadat ze eerder zwaar door mensen waren bejaagd. Die dieren vormen tegenwoordig een alternatieve voedselbron voor de ijsbeer. Daarnaast zou het kunnen dat het smeltende zee-ijs de jacht op zeehonden tijdelijk efficiënter heeft gemaakt. Ringelrobben, de kleine dikkerdjes onder de zeehonden, lijken zich bij minder ijs te concentreren in kleinere gebieden. “Het zou goed kunnen dat dit de kans vergroot dat ijsberen succesvol jagen”, denken de onderzoekers.
Geen reden om achterover te leunen
Toch waarschuwen ze voor al te optimistische conclusies. Wat nu een voordeel lijkt, kan bij verdere opwarming omslaan in een nadeel. Als het zee-ijs nog verder wegsmelt, zullen ijsberen steeds grotere afstanden af moeten leggen om bij hun jachtgebieden te komen. In andere delen van het Noordpoolgebied is al te zien dat dit leidt tot vermagering en lagere overlevingskansen. “De situatie op Svalbard laat zien dat ijsberen flexibel zijn”, legt het team uit, “maar die flexibiliteit kent grenzen.” Volgens hen is meer onderzoek nodig om te begrijpen waarom sommige populaties zich nu aanpassen, terwijl andere duidelijk in de problemen komen.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Dit is hoe ijsberen zich aanpassen aan een warmere wereld en IJsberen hebben het zwaar, maar niet overal. Of lees dit artikel: IJsberen spelen een verrassend grote rol in het Noordpoolgebied.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
