Een schattig robotje dat helpt met leren lezen, het is niet zo gek dat kinderen daar aan gehecht raken. Maar dat het zelfs zo erg zou zijn dat het ding tot in lengte van dagen in huis blijft, verbaasde wetenschappers wel.
Vier jaar geleden kwam Luka bij twintig gezinnen in huis. Het robotje in de vorm van een uil moest de pagina’s scannen van prentenboeken en er hardop uit voorlezen. Zo bracht hij de kinderen hun eerste leesvaardigheden bij.
Dit jaar gingen de onderzoekers eens kijken hoe het overal met Luka gesteld was. De kinderen waren te oud geworden voor wat het robotje hen kon leren. Zijn taak zat erop. Maar dat betekende gek genoeg niet dat hij ergens diep op zolder was weggestopt.
Nog altijd in de kast
Achttien van de negentien nog deelnemende gezinnen hadden de robot vier jaar later nog steeds in huis staan. De meesten laadden hem ook nog altijd op. Sommigen gebruikten hem als muziekspeler of lieten hem met zijn zacht gloeiende oogjes gewoon in een kast staan, naast andere prullaria.
De wetenschappers waren blij verrast: Luka was er nog gewoon. Dit is meer dan een schattig gegeven. Het vertelt ons iets diepers over hoe wij omgaan met technologie. Het is veel meer dan een handig hulpmiddel: een robot kan een metgezel worden waar we van gaan houden.
Kleine broertje
In de interviews beschreven ouders en kinderen Luka op ontroerende wijze. Zo was er een kind dat het robotje zijn kleine broertje noemde, een ander noemde hem ‘het enige huisdier dat ik ooit heb gehad’. Sommige ouders gaven toe dat ze hem meer voor zichzelf hadden gehouden dan voor hun kinderen, een nostalgische herinnering aan verhaaltjes voor het slapengaan.
Het oorspronkelijke doel van de robot, het voorlezen van prentenboeken, was inmiddels naar de achtergrond verdwenen. Zijn emotionele rol was echter verdiept. De gezinnen zorgden voor hem, maakten grapjes over hem en in één geval gaven ze hem door aan een jonger neefje in wat voelde als een soort overgangsceremonie.
Diepe band
En dan hebben we het hier over een heel simpel robotje. De huidige kunstmatige intelligentie kan zoveel meer. Het mag dan ook eigenlijk niet verbazen dat mensen een diepe band opbouwen met technologie waarmee ze hele therapeutische gesprekken kunnen voeren.
Dit onderzoek toont al aan dat zelfs een relatief eenvoudige robot, die niet kan bewegen of spreken, deel kan uitmaken van het gezinsleven, net als een favoriete knuffel bijvoorbeeld. Een ouder vertelde: “We gebruiken hem niet echt meer, maar we konden hem ook niet weggooien. Hij is deel van onze geschiedenis.” Een ander grapte dat de robot hun kind waarschijnlijk naar de universiteit volgt.
Zelfs de plek van de robot in huis had betekenis. Luka stond op boekenplanken, bureaus of nachtkastjes. Eén gezin legde er een kleedje onder. Een ander gaf hem een handgeschreven naamkaartje. Dit waren geen gadgets die mensen opborgen, maar voorwerpen die ze tentoonstelden.
Vriend en metgezel
Het betekent dat we niet alleen in maanden, maar ook in jaren moeten denken over het leven van een robot. En ook moeten beseffen dat zijn rol kan veranderen. Hij kan van hulpmiddel verworden tot een vriend of metgezel of juist enkel in een aandenken aan vroeger tijden. Die emotionele gehechtheid gaat veel verder dan zijn initiële taak.
“Onze deelnemers hebben ons geleerd dat kinderen de ‘kinderachtige’ robot niet altijd weggooien, maar hem herinterpreteren. Sommigen begonnen Luka op hun beurt ‘les te geven’. Anderen verzonnen verhaaltjes voor het slapengaan voor hem of gebruikten hem om een jonger broertje of zusje te kalmeren”, vertelt een van de onderzoekers.
Gevoelens voor robots zijn niet nieuw. Zo schreven we eerder al over een studie die liet zien dat mensen al snel medelijden krijgen met een robot die doet alsof hij pijn heeft. De deelnemers van het experiment kregen video’s te zien van robots die mishandeld werden of ze kregen de opdracht om zelf een robot flink heen en weer te schudden. De mishandelde robots, die bijvoorbeeld zielige geluidjes maakten, wekten serieus medelijden op. De proefpersonen wilden de tweede keer de robot ook niet meer door elkaar schudden.
