Antarctica lijkt ver weg. Het is dan ook een bevroren hellegat aan het einde van de wereld waar de meeste mensen zelden aan denken. Maar wat daar de komende decennia gebeurt, raakt uiteindelijk elke kustlijn op aarde.
Het Antarctisch Schiereiland (de lange, smalle arm van Antarctica die richting Zuid-Amerika reikt) is een van de snelst opwarmende plekken op aarde. Het is echter moeilijk om te voorspellen wat de ware impact op het klimaat zal zijn. Wetenschappers van tientallen universiteiten hebben nu hun krachten gebundeld om toch een poging te wagen en kwamen met drie mogelijke scenario’s op de proppen.
Deze scenario’s zijn gebaseerd op hoeveel broeikasgassen de mensheid de komende decennia uitstoot. In het meest optimistische geval, in een wereld waarin de mensheid zijn uitstoot sterk weet terug te dringen, stijgt de wereldwijde temperatuur tegen het einde van deze eeuw met zo’n 1,8 graden Celsius boven het pre-industriële niveau. Bij een middenscenario (en dit sluit het dichtst aan bij het huidige beleid) loopt dat op tot 3,6 graden. In het slechtste geval kan de temperatuur met zo’n 4,4 graden stijgen.
Op het Antarctisch Schiereiland zullen deze effecten harder worden gevoeld door een reeks processen die de klimaatverandering in de poolgebieden versterken. In het meest pessimistische scenario kan de temperatuur op het schiereiland aan het einde van de eeuw daarom meer dan zes graden boven het pre-industriële niveau komen te liggen.
Een vijfde van het zee-ijs kan verdwijnen
De hoeveelheid zee-ijs aan het schiereiland is al jaren aan het afnemen. De drie laagste meetwaarden ooit geregistreerd door satellieten dateren alle drie uit de periode 2022 tot 2024. De studie rekent door wat er onder de drie scenario’s met dit ijs gebeurt. Zelfs bij een beperkte opwarming neemt het ijs sowieso af. In het slechtste scenario kan de ijsbedekking rond het schiereiland in de winter met bijna twintig procent afnemen.
Minder zee-ijs betekent dat de oceaan meer zonlicht absorbeert, waardoor het water verder opwarmt en er nog meer ijs smelt. Het is een zichzelf versterkend proces. Tegelijkertijd verliezen diersoorten die afhankelijk zijn van het ijs hun leefgebied en voedingsbasis.
Wat betekent dit voor de zeespiegel?
De bijdrage van het Antarctisch Schiereiland aan de stijging van de zeespiegel is op dit moment nog beperkt. Maar de studie laat zien hoe snel dat kan veranderen. In het slechtste geval kan het schiereiland tegen het einde van deze eeuw zo’n tien centimeter bijdragen aan de wereldwijde zeespiegelstijging. Dat klinkt misschien niet als veel, maar dit zou bovenop de bijdragen van andere ijsmassa’s wereldwijd komen, zoals de Groenlandse ijskap en de rest van Antarctica.
Vreemde indringers
Het gehele ecosysteem van de regio komt zo onder druk te staan. Krill, de spil van het voedselweb waarvan walvissen, zeehonden en pinguïns afhankelijk zijn, zal zich naar verwachting steeds verder naar het zuiden terugtrekken naarmate de oceaan opwarmt. Dat trekt een streep door de voedselgebieden van veel diersoorten die er vandaag de dag nog op jagen.
Tegelijkertijd openen afsmeltende gletsjers nieuwe stukken onbedekte grond, die dan worden gekoloniseerd door planten en dieren en soms ook door soorten die er van nature niet thuishoren en die met schepen of toeristen meekomen. Het toenemende toerisme in de regio vergroot dit risico. Wat ogenschijnlijk een positieve ontwikkeling lijkt (meer groen, meer biodiversiteit), kan in de praktijk leiden tot een verstoring van het unieke en kwetsbare ecosysteem dat Antarctica al miljoenen jaren in stand houdt.
We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Warm zeewater versnelt smelten van de Dotson-ijsplaat in West-Antarctica en Smeltende ijskappen Antarctica zorgen voor toename fytoplankton (en dat helpt bij CO2-opname). Of lees dit artikel: Opwarming dwingt Noord-Atlantische walvissen tot een nieuw menu.
Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast:
