We weten al heel lang dat overgewicht ongezond is, maar nieuw onderzoek laat zien dat vooral het vet dat verborgen zit achter je buikspieren gevaarlijk is. Dit beruchte vetweefsel blijkt de veroudering van het hart en de bloedvaten flink te versnellen.
Het gaat hier om zogeheten visceraal vet: de onzichtbare vetlaag die zich ophoopt rond organen zoals de maag, darmen en lever. Britse onderzoekers gebruikten data van 21.000 deelnemers uit de bekende UK Biobank en analyseerden deze data in combinatie met lichaamsscans. Voor iedere proefpersoon kwam zo uit de test een hartleeftijd rollen: een maat die aangeeft hoe oud iemands hart en bloedvaten zijn in vergelijking met hun werkelijke leeftijd.
De resultaten lieten weinig aan de verbeelding over: wie meer visceraal vet heeft, blijkt gemiddeld een ouder hart te hebben. Dat gold zelfs voor deelnemers die op het oog een gezond gewicht hadden. “Ons onderzoek laat zien dat ‘slecht’ vet, diep verborgen in de buikholte rond de organen, de veroudering van het hart versnelt. En het bijzondere is dat sommige soorten vet juist een beschermende werking kunnen hebben. We hebben het dan vooral over vet rond de heupen en dijen bij vrouwen”, legt hoofdonderzoeker Declan O’Regan uit.
Appel of peer
De bekende vergelijking tussen een ‘appel’ (vet rond de buik) en een ‘peer’ (vet op heupen en dijen) blijkt dus niet alleen een cosmetisch verhaal, het heeft ook medische relevantie. Voor mannen is een appelvormig lichaam duidelijk gelinkt aan versnelde hartveroudering, bij vrouwen werkt vet op heupen en dijen juist beschermend. Ook hormonen lijken hierbij een rol te spelen. Hogere oestrogeenspiegels bij vrouwen die nog niet in de overgang zijn, zijn gekoppeld aan een trager verouderend hart. “Dit suggereert dat oestrogeen een belangrijke rol kan gaan spelen in toekomstige behandelingen tegen hartveroudering”, aldus O’Regan.
BMI vertelt niet het hele verhaal
Een andere opvallende conclusie uit de studie is dat de body mass index (BMI) weinig voorspellende waarde heeft. “We laten in onze studie zien dat BMI geen goede manier is om de hartleeftijd te voorspellen. Dat onderstreept nog maar eens hoe belangrijk het is om te weten op welke plek vet in het lichaam wordt opgeslagen en niet alleen hoeveel.” De onderzoekers vonden bovendien aanwijzingen dat visceraal vet gelinkt is aan een hogere ontstekingsactiviteit in het lichaam, een proces dat ook een stevige duit in het zakje doet wat betreft de vroegtijdige veroudering van organen.
Er komen een aantal nieuwe behandelmethodes naar voren uit het onderzoek. “Ons doel is om manieren te vinden om de gezonde levensduur te verlengen”, zegt O’Regan. “Actief blijven is belangrijk, maar het fascinerende is dat verborgen vet zelfs schade kan aanrichten bij op het oog fitte mensen. We willen zo snel mogelijk gaan onderzoeken of bepaalde medicijnen, bijvoorbeeld GLP-1-remmers als Ozempic, de verouderingseffecten van visceraal vet ook kunnen aanpakken. Op dit moment worden deze middelen alleen ingezet tegen diabetes en obesitas, maar we zijn van plan om uit te zoeken of we dit breder kunnen trekken.”
Oestrogeen
Professor Bryan Williams, wetenschappelijk directeur van de British Heart Foundation, noemt de resultaten zorgelijk, maar ook veelbelovend: “We wisten al dat overtollig visceraal vet rond het hart en de lever kan leiden tot hoge bloeddruk en een hoog cholesterol. Het is verontrustend dat het ook de veroudering van hart en bloedvaten versnelt. Maar ik zie ook lichtpuntjes: het vetpatroon bij vrouwen hangt vaak samen met oestrogeen en dat hormoon zou de sleutel kunnen zijn tot nieuwe behandelingen.”
Maar uiteindelijk maken gezonde gewoontes het verschil, weet Williams: “Een gezonder dieet en meer bewegen helpen om het percentage visceraal vet in de buikstreek te verlagen.” Met andere woorden: ook al is dit vet onzichtbaar, je kunt er wel iets tegen doen. Deze studie maakt duidelijk dat je BMI niet doorslaggevend is, het is belangrijker uit wat voor weefsel je buikstreek is opgebouwd.
